اسلام شناسی و قرآن پژوهی در جهان معاصر

اسلام شناسی و قرآن پژوهی در جهان معاصر

بررسی ظرفیت‌های تفسیری موجود در تناظر معنایی میان آیات 12 و 23 سورۀ أعراف بر اساس سه متن عرفانی (شرح التّعرّف مستملی بخاری، کشف المحجوب جلابی هجویری و کشف الأسرار میبدی)

نوع مقاله : علمی پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری زبان و ادبیات فارسی دانشکده ادبیات دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران.
2 استاد گروه زبان و ادبیات فارسی دانشکده علوم انسانی دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران
3 استادیار گروه مطالعات قرآن و حدیث پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، تهران، ایران.
4 دانشیار گروه زبان و ادبیات فارسی دانشکده علوم انسانی دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران.
چکیده
: ظرفیت‌های عمیق و چندلایه‌ی معنایی قرآن کریم، از کوچک‌ترین واحدهای متن، یعنی کلمات یا حتی حروف تا واحدهای بزرگ‌تر، اعم از ساختار کلی یک یا چند سوره، ظهور و بروز دارند. تفاسیر مختلف قرآن، هر یک به شیوه‌ی خود کوشیده‌اند این ظرفیت‌ها را در هر یک از واحدهای یادشده و در ارتباطات و تناظرات آشکار و پنهان میان آن‌ها کشف کنند.
پژوهش حاضر، با توجه به تناظر معنایی موجود میان عبارات قرآنی «أنا خَیرٌ مِنه» (اعراف/ 12) و «رَبّنا ظَلَمنا أنفُسَنا» (الأعراف/ 23) که نخستین عبارت را ابلیس و دومی را آدم و حوا خطاب به خداوند متعال می‌گویند، میزان توجه سه متن تفسیری عرفانی شرح التعرف، کشف‌المحجوب و کشف‌الاسرار را به این تناظر، به‌عنوان یکی از کلیدی‌ترین و محوری‌ترین موقعیت‌های تأویلی داستان خلقت آدم (ع)، واکاوی کرده است. نتایج به‌دست‌آمده نشان می‌دهد که سه متن یادشده، بر اساس این تناظر معنایی، 9 ایده‌ی تفسیری حاوی آموزه‌هایی عرفانی را در قالب دوگانه‌های اخلاقی خیر و شرّ (مانند خطاپذیری/ کرامت‌خواهی، حجاب ظلمت/ حجاب نورانیت و...) بیان کرده‌اند.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Re-reading the discussion place of mystics in the interpretation of verses 12 and 23 of Surah A'raf (based on selected mystical prose texts from the 4th to 10th centuries AH)

نویسندگان English

Seyed Saeid Ahmadpour Moghadam 1
HoseinAli Ghobadi 2
Maryam Ghobadi 3
Saeed Bozorg Bigdeli 4
1 PhD student of Persian language and literature, faculty of literature, Tarbiat Modarres University, Tehran, Iran.
2 . Professor of the Department of Persian Language and Literature, Faculty of Humanities, Tarbiat Modarres University, Tehran, Iran
3 Assistant professor Qur'an and Hadith Studies Department, Research Institute of Human Sciences and Cultural Studies, Tehran, Iran.
4 Associate Professor Department of Persian Language and Literature, Faculty of Humanities, Tarbiat Modarres University, Tehran, Iran.
چکیده English

The deep and multi-layered semantic capabilities of the Holy Quran appear from the smallest units of the text, i.e. words or even letters, to larger units, including the overall structure of one or more SURAH. Different interpretations of the Qur'an, each in their own way, have tried to find these capabilities in each of the mentioned units and in connections and correspondences between them.
The present study, considering the semantic correspondence between the Quranic verses (A'raf/12) and (A'raf/23), where the first one is Satan and the second one is Adam and Eve addressed to the Almighty God, it aims to analyze the level of attention of mystical interpretations to this correspondence, as one of the most key and pivotal situations in the interpretation of the story of the creation of Adam (PBUH). For this purpose, the sources of mystical texts from the 4th to the 10th century AH. A. have been investigated in order to find the cases in which the mentioned semantic correspondence is a means of presenting an interpreted idea. Finally, 9 interpretation ideas were found in 3 mystical texts, which based on this semantic correspondence, have expressed mystical teachings in the form of creating moral dualities of good and evil.

کلیدواژه‌ها English

Surah Al-A'
raf
mystical interpretation
Prophet Adam (PBUH)
Satan
The story of creation
  1. . قرآن کریم: ترجمۀ محمدمهدی فولادوند، تهران، پیام عدالت، 1398.

    1. جلابی هجویری، علی بن عثمان. 1304، کشف ‌المحجوب. تصحیح والنتین آلکسی یویچ ژوکفسکی، به اهتمام مبرور، لنینگراد: دارالعلوم.
    2. دزفولیان، کاظم. 1382، شرح گلشن راز، چاپ اول، تهران، طلایه
    3. رودگر، محمدجواد. 1397، مبانی و قواعد تفسیر عرفانی. چاپ اول، تهران، موسسۀ فرهنگی دانش و اندیشۀ معاصر.
    4. سلمی، ابوعبدالرحمن. 1396، حقائق التفسیر. ترجمة قاسم میرآخوری، تهران، نشر نگاه ملل.
    5. عابدی، مهدی. 1392، درویش گنج‌بخش (گزیدۀ جلابی هجویری، 1304). چاپ نهم، تهران، نشر سخن.
    6. عبد النبی، مهدی. 1393، روش صحیح تفسیر قرآن. چاپ دوم، تهران، نشر منیر
    7. قاسم‌پور، محسن. 1392، جریان‌شناسی تفسیر عرفانی قرآن. تهران، انتشارات سخن.
    8. قشیری، ابوالقاسم عبدالکریم بن هوازن. 1391، رسالة قشیریه. ترجمة ابوعلی حسن بن احمد عثمانی، تصحیح بدیع الزمان فروزانفر، چاپ سوم، تهران، زوار.
    9. مستملی بخاری، اسماعیل بن محمد. 1363، شرح التعرف لمذهب التصوف. به مقدمه و تصحیح محمد روشن، چاپ پنجم، تهران، اساطیر.
    10. میبدی، ابوالفضل رشید الدین. 1371، کشف الأسرار و عدة الأبرار. به اهتمام علی‌اصغر حکمت، 10 جلد، چاپ پنجم، تهران، امیرکبیر

    12. واعظ کاشفی، ملاحسین. بی‌تا، تفسیر حسینی. به اهتمام شاه ولی الله احمد بن عبدالرحیم، سراوان، کتابفروشی نور

  • تاریخ دریافت 23 خرداد 1403
  • تاریخ بازنگری 11 اسفند 1403
  • تاریخ پذیرش 09 اسفند 1403
  • تاریخ اولین انتشار 09 اسفند 1403
  • تاریخ انتشار 01 اسفند 1403