اسلام شناسی و قرآن پژوهی در جهان معاصر

اسلام شناسی و قرآن پژوهی در جهان معاصر

تحلیل محتوای گزاره‌های عدم تکلیف در «حدیث رفع» جهت استنباط اصول تربیتی

نوع مقاله : علمی پژوهشی

نویسندگان
1 استادیار گروه آموزش معارف اسلامی، دانشگاه فرهنگیان، اصفهان، ایران.
2 استادیار گروه آموزش معارف اسلامی، دانشگاه فرهنگیان اصفهان
چکیده
خداوند، پیامبرش را به شریعت و دینی که مستقیم و آسان است مبعوث نموده و دایره احکام و تکالیف را به امر حلال و حرام خلاصه ننموده است. بر اساس این الگوی تساهل و تسامح که در شریعت حکم‌فرماست، موضوعات نُه‌گانه در حدیث رفع که مسئولیت و تکلیف آن از افراد برداشته شده، مورد تحلیل قرار گرفت. این موارد که با نگاه تساهل و تسامح و با در نظر گرفتن شرایط مخاطب وضع گردیده است می‌تواند الگویی جهت استنباط اصول تربیتی مرتبط با رویکرد سهل‌گیرانه در تربیت باشد. به همین منظور، برای دست‌یابی به یافته‌های پژوهش از روش تحلیل محتوای کیفی به شیوه‎‌ی استقرایی استفاده شد. موارد نُه‌گانه حدیث رفع در قالب هفت دسته تقسیم‌بندی شد و از هر دسته دو اصل تربیتی استخراج گردید که جمعاً چهارده اصل تربیت تساهلی مورد استنباط قرار گرفت که شامل موارد زیر می‌باشد: اصول نادیده انگاری و خطاپوشی از بحث خطا، اصول عذرپذیری و یادآوری از بحث فراموشی، اصول بخشش و رفع موانع از بحث آنچه تحت اجبار انجام دهند، اصول پیشگیری و آموزش بعد از خطا از بحث آنچه نمی‌دانند، اصول توانمندسازی و تسهیل تکلیف از بحث آنچه از توانشان بیرون است، اصول چاره‌اندیشی و ایمن‌سازی از بحث آنچه بدان ناچار شوند، اصول تعویق تنبیه، تنبه (اعطای بینش) از بحث آنچه از حسادت و فال بد زدن و تفکر وسوسه‌آمیز در آفرینش کنند البته تا زمانی که بر زبان نیاورند.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

Analyzing the content of statements of no obligation in "Remedial Hadith" in order to infer educational principles

نویسندگان English

َAbazar Kafi Mosavi 1
Mahdiyeh Keshani 2
1 Assistant Professor, Department of Islamic Education, Farhangian Isfahan University,, Iran
2 Assistant Professor, Department of Islamic Education, Farhangian Isfahan University,, Iran
چکیده English

God has sent his prophet with the Sharia and religion which is straight and easy and he has not reduced the scope of rulings and duties to halal and haram. Based on this pattern of tolerance and tolerance which is ruled by the Sharia law, the nine topics in the Rifa Hadith, whose responsibility and duty have been removed from individuals, were analyzed. These cases, which have been established with the view of tolerance and considering the conditions of the audience, can be a model for deriving educational principles related to a permissive approach in education. For this purpose, the method of qualitative content analysis was used in an inductive way to obtain the research findings. The nine cases of Hadith Rifa were divided into seven categories, and two educational principles were extracted from each category, and a total of fourteen principles of tolerant education were deduced, which include the following: the principles of ignoring and covering up mistakes, the principles of apologizing and reminding of the discussion. Forgetting, the principles of forgiveness and removing obstacles from the discussion of what they are forced to do, the principles of prevention and education after mistakes from the discussion of what they do not know, the principles of empowerment and facilitating the task from the discussion of what is beyond their ability, the principles of solution thinking and safety from the discussion of what they are forced to do The principles of postponing punishment, punishment (giving insight) from discussing what they create out of jealousy, bad omens, and tempting thinking, of course, until they do not utter it.

کلیدواژه‌ها English

content
analysis
Hadith Rifa
homework
educational principles
  1. آقـابزرگ تهرانی، محمدمحسن(١٤٠٣ق ). الذریعـة إلی‌ تصانیف‌ الشـیعة. چاپ سوم. بـیروت: دار الأضـواء.
  1. ابن‌الفرضی،  عبد الله‌بن‌محمد الأزدی(1408ق). تاریخ علماء الأندلس. تحقیق السید عزت العطار الحسینی. الطبعة الثانیة. القاهرة: مکتبة الخانجی.
  2. ابن‌حجر العسلانی، أحمدبن‌علی(1427ق). نخبة الفکر فی مصطلح أهل الأثر. تحقیق عبدالحمیدبن‌صالح‌بن‌قاسم آل‌أعوج سبر. لبنان: دار ابن‌حزم.
  3. ابن‌حداد، سعیدبن‌محمد(1395ق). کتاب الأفعال. قاهره: مؤسسة دار الشعب للصحافة و الطباعة و النشر.
  4. ابن‌غضائری، احمدبن‌حسین(١٣٨٠ش ). رجال‌ ابن‌ غضـائری‌. تحقیـق : سـید محمدرضـا حسینی جلالی. قم: دار الحدیث.
  5. ابن‌قوطیة، محمدبن‌عمر(بی‌تا). کتاب الأفعال. القاهرة : مکتبة الخانجی.
  6. اردبیلی محمدبن‌علی(1403ق). جامع الرواة و إزاحة الاشتباهات عن الطرق و الأسناد. بیروت: دار الأضواء.
  7. بابایی آریا، علی و فخلعی، محمد تقی(1385). در جستجوی سلیم‌بن‌قیس هلالی، مطالعات اسلامی. شماره 72. صص13-74.
  8. باقری، حمید (1393). «منبع معتبر» و نشانه‌های آن نزد محدّثان مُتقدّم امامی؛ نگاهی به جایگاه «منبع مکتوب» در حدیث‌پژوهی قُدما. پژوهش‌های قرآن و حدیث. 47(1). صص1-26.                                                                        DOI:10.22059/jqst.2014.51931
  9. باقری، حمید (1394). حسن‌بن‌عباس‌بن‌حریش و کتاب إنا أنزلناه فی لیلة القدر وی؛ بررسی نمونۀ کتابی عرضه شده بر امام. حدیث‌ پژوهی. 7(1). 133 – 166.
  10. بحرانی، یوسف‌بن‌احمد (1423ق). الدرر النجفیة من الملتقطات الیوسفیة. بیروت: دار المصطفی (ص) لاحیاء التراث.
  11. برقی، ابوجعفر (1430ق). رجال البرقی. قم: موسسه امام صادق.
  12. بهایی عاملی، محمدبن‌حسـین (1398ق). مشـرق الشمسـین و إکسـیر‌ السـعادتین.قم:  مکتبـة بصیرتی‌ .
  13. بهبودی، محمدباقر (1362ش). معرفة الحدیث و تاریخ نشره و تدوینه و ثقافته عند الشیعة الإمامیه. تهران: شرکت انتشارات علمی و فرهنگی.
  14. بهسودی، محمد سرور (١٤١٦هـ). مصباح الأصول(تقریرات السید الخوئی).  چاپ پنجم. قم: مکتبه الداوری.
  15. پاک‌دامن، محمدحسن (1388ش). «کافی»، وافی دین: بررسی عرضۀ «الکافی»بر امام عصر(عج) و جملۀ «الکافی کاف لشیعتنا». مجموعه مقالات فارسی کنگره بین المللی ثقة الاسلام کلینی. ج2، ص 159- 192.
  16. جدیدی‌نژاد‌، محمدرضا (١٣٨٠ش ). معجم مصطلحات الرجال والدرایة. قم: دارالحدیث.
  17. حر عاملی، محمدبن‌حسن (١٤١٤ق ). تفصیل وسائل الشیعة فی تحصیل مسائل الشریعة. قم: مؤسسۀ آل البیت علـیهم‌السـلام لإحیاء التراث.
  18. حرانی، حسن‌بن‌علی (1404ق). تحف العقول عن آل الرسول صلى الله علیهم. قم: جماعة المدرسین فی الحوزة العلمیة. مؤسسة النشر الإسلامی.
  19. حلی، حسن‌بن‌یوسف (1402ق). رجال العلامة الحلی. قم: الشریف الرضی.
  20. حلّی، سیدبن‌طاوس (1406ق). فلاح السائل و نجاح المسائل. قم: انتشارات دفتر تبلیغات اسلامى حوزه علمیه قم.‌
  21. خطیب بغدادی، أحمدبن‌علی‌بن‌ثابت (1974م). تقیید العلم. تحقیق یوسف العش. الطبعة الثانیة. قاهرة: دار إحیاء السنة النبویة.
  22. خویی‌، سید‌ ابوالقاسم (١٤١٣ق ). معجم رجال الحدیث و تفصیل طبقات الرواة. چاپ پنجم. بی‌جا: بی‌نا.
  23. رحـمتی، مـحمدکـاظم (١٣٨٥ش). بازیـابی متـون کهـن امـامی در آثـار شـیخ صـدوق‌. ‌ حدیث‌ انـدیشه.  دوره جدید، 1(1).
  24. رحـمتی، مـحمد کـاظم (١٣٩١ش ). عبیدلله‌بن‌ابی‌رافع و کتاب السنن و الأحکـام و القضـایا. حدیث پژوهی، 4(1)، ص105-130.
  25. سلیم‌بن‌قیس‌ الهلالی (1405ق)، کتاب سلیم‌بن‌قیس الهلالی. به کوشش محمدباقر انصاری. قم: الهادی.
  26. صدوق، محمدبن‌علی‌بن‌بابویه قمی (١٤29ق). من لا یحضره الفقیه. تحقیق: علی‌اکبر‌ غفـاری‌. چاپ دوم. قـم: جماعة المدرّسین فی الحوزة العلمیة، مؤسسة النشر الإسلامی.
  27. طوسی، محمدبن‌حسن(١٤٠٤ق ). إختیار‌ معرفة الرجال‌. تـحقیق : ســید مهـدی رجـایی. قم: مؤسسۀ آل البیت‌ .
  28. طوسی، محمدبن‌حسن(١٣٦٤ش ). تهذیب الأحکام فـی‌ شـرح‌ المـقنعـة. تـحقیـق‌: ســید‌ حسـن‌ موسوی خرسان. چـاپ‌ سـوم. تهران: دار الکتب الإسلامیة.
  29. طوسی، محمدبن‌حسن (1411ق). الغیبة. قم : مؤسسه معارف اسلامی.
  30. طوسی، محمدبن‌حسن(١٤٢٠ق ). فهرست‌ کتب‌ الشـیعه و أصـولهم. تحقیـق: سـید عبـدالعزیز طـباطبائی‌. قـم: مکتبۀ المحقق الطباطبائی‌.
  31. ابن‌الصلاح؛ عثمان‌بن‌عبد‌الرحمن(1419ق). مقدمة ابن‌الصلاح و محاسن الاصطلاح، تحقیق عائشة بنت الشاطی، قاهرة: دار المعارف
  32. عاملی، حسن‌بن‌زین‌الدی (٤٠٣ ق). منتقی الجمان فی الأحادیث الصحاح و الحسان. تحقیق علی‌اکبر غفاری. چاپ اول.  قم: جامعة مدرسین.
  33. فیروزآبادی، محمدبن‌یعقوب (۱۴۱۵ ق) القاموس المحیط. بیروت: دار الکتب العلمیة.
  34. فیض کاشانی، محمد‌محسن‌ (١٤٠٦ق ). الوافی. اصفهان: مـکتبة الإمـام امیرالمؤمنین‌ علی‌ (علیه‌ السلام).
  35. ‌قلیچ، رسول (۱۳۹۰ش). بررسی دیدگاه عالمان شیعه درباره کتاب سلیم بن قیس با تأکید بر نقد دیدگاه‌های معاصر (پایان‌نامه ارشد). مشهد: دانشگاه ادیان و مذاهب.
  36. کـلینی، مـحمدبـن‌یعـقوب (١٣٨٨ق ). الکافی. تحقیق عـلی‌اکـبر غفاری. چاپ سوم. تهران: دار الکتـب الإسلامیة.
  37. مجلسی، محمدباقر (١٤٠٣ق ). بحار الأنـوار الجـامعة لدرر أخـبـار الأئمــة الأطـهـار. چاپ دوم. بـیـروت: مؤسسۀ الوفاء.
  38. مجلسی، محمدباقر (1404ق ). مرآة العقول فی شرح أخبار آل الرسول. تهران: دار الکتب الإسلامیّة.
  39. مجلسی، محمدتقی (١٤٠٦ق ). روضة المتقین فی شرح من لا یحضره الفقیه. چـاپ دوم. تحقیق : سید حسین موسوی و علی پناه اشـتهاردی. قـم : بنیـاد‌ فرهنـگ‌ اسـلامی حـاج مـحمدحسین کوشانپور.
  40. مجلسی، محمدتقی (۱۴۱۴ق). لوامع صاحبقرانی ( مشهور به شرح فقیه). قم: اسماعیلیان.
  41. مسعودی، عبدالهادی (١٣٧٦ش ). عرضه حدیث بر امامان‌ (علیهم‌ السلام ): قسـمت اول. ‌ علوم‌ حدیث،  ش ٦.
  42. مسعودی، عبدالهادی (١٣٧٧ش ). عـرضه حــدیث بـر امامـان (علـیهم السـلام ): قسـمت دوم. علوم حدیث . ش ٩.
  43. معارف، مجید و رشیدی، امیر(1391ش). بررسی اصالت کتاب عبیدالله‌بن‌علی حلبی. مطالعات تاریخی قرآن و حدیث. 18(51). صص8-24.
  44. مفید، عباس (1398ش). بررسی ابهاماتی پیرامون اصالت کتاب عبیدالله‌بن‌علی حلبی. فصلنامه تخصصی مطالعات قرآن وحدیث (سفینه). 16(62). ص 134-164.
  45. منتظری، حسینعلی (1416ق). البدر الزاهر فی صلاة الجمعة والمسافر. قم: مکتب آیة الله العظمى المنتظری.
  46. میرداماد، محمدبـاقر‌بـن‌مـحمـد (١٤٢٢ق ). الرواشــح السـماویة فی شَرحِ الاَحادیثِ الامامیّة. تحقیـق: غـلام‌حسـین قیصریه‌ها و نعمت‌‌الله‌ جلیلی‌. قم: دار الحدیث .
  47. نجاشی، أحمدبن‌علی (١٤٢٤ق ). فهرسـت أسـماء مصـنفی الشـیعۀ المشـتهر بـرجـال النجاشی‌. ‌‌تـحقیق‌ : سـید موسی شبیری زنجانی. چاپ هفتم. قم: جماعه المدرسین فی الحوزة العلمیة قم. موسسة النشر الاسلامی.
  48. همدانی، رضا (1422ق). مصباح الفقیه. قم: المؤسّسة الجعفریّة لإحیاء التراث.

  • تاریخ دریافت 31 تیر 1403
  • تاریخ بازنگری 22 شهریور 1403
  • تاریخ پذیرش 04 مهر 1403
  • تاریخ اولین انتشار 04 مهر 1403
  • تاریخ انتشار 04 مهر 1403