نوع مقاله : علمی پژوهشی
تازه های تحقیق
با توجه به خلأ موجود در بررسی و احصاء آیات علمی قرآن در تفاسیر گوناگون و تحقیقات پیشین، در این پژوهش، پس از مطالعه تمام آیات قرآن‌کریم به منظور استخراج و دسته‌بندی آیات مرتبط با پدیده‌های طبیعی در قرآن به طور اختصار، نتایج زیر حاصل شد:
وجود نزدیک دوهزار آیه در حوزه علوم طبیعی نشان می‌دهد قرآن، ضمن حفظ هدف هدایت‌گری، مخاطب را به صورت‌های گوناگون به تفکر علمی در خلقت فرا می‌خواند. اگرچه قرآن بیشتر در سطح جهت‌دهی معرفتی، دعوت به مشاهده، و تأکید بر نظم و سنجیدگی آفرینش سخن می‌گوید، نه در سطح مدل‌سازی فنی پدیده‌ها، اما با این حال در این بیانات گاه گزاره‌هایی درباره اوصاف دقیق درباره این پدیده‌ها و علل و اسباب طبیعی آن ارائه شده که دیدگاهی را به محققان در حوزه علوم طبیعی الهام می‌کند یا توسط علوم و دانش‌های بشری قابل داوری است و در نتیجه آشکار شدن دقت بیان قرآن در این گزاره‌ها به نحوی که آن را فراتر از چارچوب‌های علمی زمانه خود قرار می‌دهد، الهی بودن این کتاب را تایید می‌کند. از این رو ارائه مجموعه داده پدیده‌های طبیعی در قرآن وسیله‌ای موثر برای زمینه سازی برای آثار مطلوب مطالعه قرآن از دید یک دانشمند علوم تجربی است.
در مجموع ۱۹۴۴ آیه به نحوی از پدیده‌های طبیعی سخن گفته‌اند که بیشترین بسامد در میان علوم فیزیکی مربوط به علم زمین (۸۱۳ آیه) سپس مربوط به علم کیهان‌شناسی (392 آیه) و در میان علوم زیستی مربوط به آناتومی انسان (484 آیه) است. این توزیع نشان می‌دهد که قرآن، بیش از هر چیز بر شناخت آیات الهی در طبیعت پیرامون انسان تأکید دارد، یعنی زمین، انسان، آسمان. همان گونه که در سوره الذاریات ابتدا زمین را دارای نشانه‌ها برای اهل یقین دانسته و پس از آن از نشانه‌هایی در وجود انسان سخن می‌گوید و نهایتا از آسمان یاد می‌کند.
مجموعه‌داده بدست آمده، علاوه بر شناسایی آیاتی که احیانا از منظر تفسیر و تدبر علمی مغفول مانده‌اند، پایه‌ای برای تحلیل‌های تطبیقی میان آیات حاوی پدیده‌های طبیعی قرآن و یافته‌های نوین علوم تجربی در زیرشاخه‌های گوناگون آن نیز، فراهم می‌کند.
عنوان مقاله English
نویسندگان English
In addition to its guidance-oriented dimensions, the Holy Qur’an contains numerous references to natural phenomena. The few previous works that attempted to enumerate scientific verses suffer from three major shortcomings: inconsistency in identifying relevant verses, a limited focus on a few scientific branches, and neglect of verses that refer to natural phenomena without necessarily requiring a scientific exegesis.
This study aims to identify and classify Qur’anic verses related to natural phenomena through the examination of their contexts and authoritative commentaries. The verses were extracted and categorized into two main branches of the natural sciences: physical sciences (with 14 subfields) and biological sciences (with 11 subfields). For the first time, the study presents Qur’anic references to natural phenomena in three categories: worldly, eschatological, and metaphorical.
Findings reveal that a total of 1,944 verses refer to natural phenomena, of which 1,170 verses (approximately 60%) concern the physical sciences and 1,050 verses (about 40%) pertain to the biological sciences. Among the physical sciences, cosmology has the highest frequency, while within the biological sciences, human anatomy is the most frequent. Of the verses related to physical sciences, 944 are worldly, 49 metaphorical, and 173 eschatological; whereas among those related to biological sciences, 567 are worldly, 270 metaphorical, and 211 eschatological.
This dataset provides a foundational resource for interdisciplinary analyses between the Qur’an and the natural sciences, and—due to its inclusion of diverse scientific subfields—offers new insights into verses whose scientific subtleties have previously been overlooked in Qur’anic exegesis.
کلیدواژه‌ها English
