اسلام شناسی و قرآن پژوهی در جهان معاصر

اسلام شناسی و قرآن پژوهی در جهان معاصر

تحلیل گفتمان مسئولیت پذیری اجتماعی در خطبه حضرت زینب(س) بر مبنای الگوی لاکلائو و موفه

نوع مقاله : علمی پژوهشی

نویسندگان
1 عضو هیات علمی دانشگاه شهید بهشتی دانشکده الیهات و ادیان
2 عضو هیات علمی ( استاد خارجی) ( عراق- جامعة الکوفة - کلیة التربیة- القرآن الکریم و التربیة الاسلامیة)
چکیده
خطبه حضرت زینب(س) در کوفه یکی از متون حائز اهمیت پس از فاجعه عاشوراست که گفتمانی انتقادی در برابر بی‌تفاوتی اجتماعی آن دوران محسوب می‌شود. در این پژوهش به این پرسش ها پرداخته می شود که مسئولیت‌پذیری اجتماعی در خطبه کوفه حضرت زینب(س) در چه چارچوب گفتمانی و با چه دال‌هایی بازنمایی شده و کانون تخاصم گفتمانی خطبه چگونه در تقابل میان مسئولیت‌پذیری اجتماعی از یک‌سو و بی‌تفاوتی اجتماعی از سوی دیگر شکل می‌گیرد؟ این پژوهش با روشی مبتنی بر چارچوب تحلیل گفتمان لاکلائو و موفه، خطبهٔ حضرت زینب(س) در کوفه را به‌مثابه یک متن بررسی می‌کند و نشان می‌دهد که این خطبه فراتر از یک واقعه تاریخی، یک نظام معنایی فعال در تولید هویت، مرزبندی گفتمانی و احیای مسئولیت پذیری اجتماعی در جامعه شیعی است. خطبه با افشای سازوکارهای ظلم و دنیاطلبی، غیریت‌سازی قاطعی میان اجتماع حق و اجتماع باطل ایجاد کرده و بی‌تفاوتی اجتماعی را به‌عنوان عنصری طردشده و هم‌پیمان با گفتمان ظلم معرفی می‌نماید. در مقابل، مسئولیت‌پذیری اجتماعی به‌مثابه شرط شکل‌گیری و استمرار اجتماع گفتمانی اهل‌بیت(ع) برجسته می‌شود. مقاله گویای آن است که خطبه زینب(س) در کوفه از طریق سازوکار گفتمانی برجسته‌سازی مسئولیت اجتماعی و اعتباربخشی از طریق پیوند با ارزش‌های دینی به ایجاد یک ضد‌هژمونی در برابر گفتمان اموی می پردازد. از این رهگذراثبات می شود خطبه حضرت زینب(س) در کوفه فراتر از یک متن تاریخی یا عاطفی، ظرفیتی گفتمانی و هژمونیک دارد که می‌تواند همچنان برای تحلیل ضرورت مسئولیت پذیری اجتماعی در جوامع معاصر نیز الهام‌بخش باشد.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

Analysis of the Discourse of Social Responsibility in the Sermon of Hazrat Zainab (PBUH) Based on the Model of Laclau and Mouffe

نویسندگان English

marzieh mohases 1
Amal Soheil Abdalhosseini 2
1 Faculty Member
2 Academic staff member (foreign professor) (Iraq- Al-Kufah University - Faculty of Al-Turbiyah - Al-Qur'an al-Karim and Islamic Al-Turbiyah)
چکیده English

Lady Zaynab’s (sa) sermon in Kufa is among the most significant post-Ashura texts, functioning as a critical discourse confronting the social apathy of its time. This study addresses the following questions: Within what discursive framework, and through which key signifiers, is social responsibility represented in Lady Zaynab’s (sa) Kufan sermon? Moreover, how is the discursive antagonism of the sermon constructed through the opposition between social responsibility, on the one hand, and social indifference, on the other? Employing the discourse-analytical framework of Laclau and Mouffe, this research examines the sermon as a discursive text and demonstrates that it operates beyond a mere historical event; rather, it constitutes an active semantic system contributing to identity formation, discursive boundary-making, and the revitalization of social responsibility within the Shiʿi community. By exposing the mechanisms of injustice and worldliness, the sermon establishes a decisive othering between the community of truth and the community of falsehood, presenting social indifference as an excluded element aligned with the discourse of oppression. Conversely, social responsibility is foregrounded as a necessary condition for the formation and continuity of the Ahl al-Bayt’s (as) discursive community.The article argues that Lady Zaynab’s (sa) sermon in Kufa—through the discursive mechanism of foregrounding social responsibility and legitimizing it via its linkage to religious values—constructs a counter-hegemony against the Umayyad discourse. Consequently, the study shows that the sermon, far from being merely a historical or emotive text, possesses a discursive and hegemonic capacity that remains instructive for analyzing the necessity of social responsibility in contemporary societies.

کلیدواژه‌ها English

Hazrat Zaynab'
s (PBUH) sermon in Kufa, social indifference, social responsibility, Laclau and Mouffe'
s model, discourse analysis of narrations

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از 29 بهمن 1404

  • تاریخ دریافت 03 شهریور 1404
  • تاریخ بازنگری 30 آبان 1404
  • تاریخ پذیرش 29 بهمن 1404
  • تاریخ اولین انتشار 29 بهمن 1404
  • تاریخ انتشار 29 بهمن 1404