اسلام شناسی و قرآن پژوهی در جهان معاصر

اسلام شناسی و قرآن پژوهی در جهان معاصر

متن/ زمینه‌گرایی تفاسیر اسلامی در افق مکتب کمبریج؛ بازفهمی سنت تفسیری مسلمانان بر مبنای اندیشه‌های اسکینر

نوع مقاله : علمی پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری گروه علوم قرآن و حدیث، دانشکده الهیات، دانشگاه الزهرا، تهران، ایران
2 استاد گروه علوم قرآن و حدیث، دانشکده الهیات، دانشگاه الزهرا، تهران، ایران.
3 استادیار گروه علوم قرآن و حدیث، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، تهران ، ایران.
چکیده
تفسیر زمینه‌گرا و خوانش جدیدی که اسکینر و مکتب کمبریج از متون گذشته ارائه می‌دهند دهه‌هاست شور و شوق فراوانی در دانشگاه‌های مختلف جهان برانگیخته است. بعلاوه، دست یافتن به تفاسیر و خوانش‌های جدید از قرآن در پرتو دانش معاصر حوزه‌های مختلف علوم انسانی ضروری به نظر می‌رسد. مقاله پیش‌رو به این پرسش‌ می‌پردازد که بر مبنای آموزه‌های اسکینر تفاسیر اسلامی به لحاظ متن‌گرایی و زمینه‌گرایی چه وضعیتی دارند. روش تحقیق این مقاله توصیف، تبیین و تحلیل روش‌ها و نظریات اسکینر و روش‌های تفسیری رایج در میان مسلمانان است. در این پژوهش دیده شد انواع تفاسیر رایج در میان مسلمانان با وجود توانمندی در فهم و تفسیر مفاهیم کلامی، الهیاتی، فلسفی، انتزاعی و عرفانی هنوز با زمینه‌گرایی در تفسیر فاصله دارند. هم‌چنین رویکرد اسکینر به علت توجه توامان به متن، زمینه و نیت مولف قابلیت‎های معرفتی متعددی برای مفسران ایجاد می‌کند. از منظر قصدگرایی او برخلاف مفسران و فقهای مسلمان نه تنها در لابه‌لای الفاظ متن ، بلکه در تعامل بین متن و زمینه به دنبال نیت نویسنده است. مجموعه مزیت‌های معرفتی و روشی این رویکرد امکان ارائه حل برخی معضلات تفسیری و خوانش‌هایی به لحاظ تاریخی دقیق‌تر را فراهم می‌کند. این رویکرد می‌تواند با انواع تفاسیر رایج مسلمانان به‌ویژه تفسیر موضوعی ترکیب و همراه کرد. در عین حال لازم است به محدودیت روش اسکینر در تفسیر گزاره‌ها توجه شود؛ از آنجا که اسکینر تاریخ‌گراست باید توجه داشت که کاربرد روش اسکینر تنها در مورد مسائل تاریخی، اجتماعی و کنش‌های انسانی است و در مورد مفاهیم انتزاعی‌، فلسفی و عرفانی فقط ماهیت تاریخی آن‌ها با این روش می‌تواند مورد پژوهش قرار گیرد.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

Text/Contextualism of Islamic Interpretations in the Horizon of the Cambridge School; Re-understanding of the Muslim Interpretative Tradition Based on Skinner's Thoughts

نویسندگان English

Rahele Amiri 1
Fathieh Fattahizade 2
Sayyad Mohammad Hady Gerami 3
1 PhD. student in the Department of Quranic Studies and Hadith, Faculty of Theology, Alzahra University, Tehran, Iran.
2 Professor of the Department of Quranic Studies and Hadith, Faculty of Theology, Alzahra University, Tehran, Iran
3 Assistant Professor of the Department of Quranic Studies, Institute of Humanities and Cultural Studies, Tehran, Iran.
چکیده English

The contextualism that Skinner and the Cambridge School offer in reading past texts has aroused great enthusiasm in various universities around the world for decades. In addition, it seems necessary to achieve new interpretations of the Quran in the light of contemporary knowledge in various fields of humanities. The following article addresses the question of what is the status of Islamic interpretations in terms of textualism and contextualism based on Skinner's views. The research method of this article is to describe, explain, and analyze Skinner's approach and common interpretations among Muslims. In this research, it was seen that the types of interpretations among Muslims, despite their ability to understand and interpret theological, philosophical, abstract, and mystical concepts, are still far from contextualism. Also, Skinner's approach, due to its simultaneous attention to the text, context, and author's intention, creates numerous epistemological capabilities for interpreters. From the perspective of intentionalism, unlike Muslim interpreters and jurists, he does not look for the author's intention only in the midst of the text's words, but also in the interaction between the text and the context. The set of epistemological and methodological advantages of this approach allows for the solution of some interpretive problems and more historically accurate readings. This approach can be combined with various type of Muslim interpretations, especially thematic interpretation. At the same time, Skinner's method has some limitations; since Skinner is a historicist, the application of his method is in cases of historical, social issues, and in the case of abstract, philosophical, and mystical concepts, only their historical nature can be studied with this method.

کلیدواژه‌ها English

Contextualism
Intentionalism
Islamic interpretations
Quentin Skinner
Textualism
قرآن کریم
1.     اسکینر، کوئنتین، 1399، بینش‌های علم سیاست، ج اول در باب روش، ترجمه فریبرز مجیدی، تهران، فرهنگ جاوید.
2.     اسعدی، محمد، 1389 ش، آسیب‌شناسی روشی جریان روایت‌گرا در تفسیر، دو فصلنامه حدیث‌پژوهی، سال دوم، شماره چهارم.
3.     همو و همکاران، 1392، آسیب‌شناسی جریان‌های تفسیری، جلد دوم، قم، پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
4.     همو، 1385، جریان شناسی قرآن بسندگی در دو قرن اخیر، دو فصلنامه حدیث اندیشه، شماره یک، بهار و تابستان.
5.     امیری، راحله، 1403، کاربست تفسیر زمینه‌گرا در مطالعات قرآن و حدیث با تأکید بر رویکرد اسکینر، رساله دکتری، بی‌تا، تهران، دانشگاه الزهرا.
6.     امیری، راحله و همکاران، 1403، رویکرد تفسیری کوئنتین اسکینر و مزیت کاربست آن در مطالعات اسلامی، پژوهش نامۀ نقد آراء تفسیری، شمارۀ پیاپی 9، سال پنجم، شمارۀ اول.
7.     ایمانی خوشخو، مریم و تقدسی، زینب، 1395، مبانی، روش و گرایش تفسیر تسنیم، سراج منیر سال هفتم زمستان شماره 25.
8.     أوسی، علی، 1370، روش علامه طباطبایی در تفسیر المیزان. ترجمه: سید حسین میرجلیلی. تهران: مرکز چاپ و نشر سازمان تبلیغات اسلامی.
9.     بخاری، محمد بن اسماعیل، 1407، الصحیح، ج 1، بیروت: دارالقلم.
10. بنی اسدی، رضا، 1402، مبانی دلالی و شاخصه‌های روشی و آثاری گرایش اجتماعی تفسیر، فصلنامه قرآن و علوم اجتماعی، سال سوم، شماره چهارم، زمستان.
11. پاکتچی، احمد، 1387، تاریخ تفسیر قرآن کریم. تنظیم محمد جانپور. تهران: انجمن علمی دانشجویی الهیات دانشگاه امام صادق (ع).
12. همو، 1398، تفسیر: دائره المعارف بزرگ اسلامی.
13.  جوادی آملی، ﻋﺒـﺪﺍﷲ، 1387، تسنیم، چاپ هفتم، قم، نشر اسراء.
14. همو، 1388، شمس الوحی تبریزی، چاپ سوم، قم، نشر اسراء.
15. همو، 1389، سرچشمه اندیشه، قم، نشر اسراء.
16.  حاتمی، امیرحسین، 1398، کاربست روششناسیِ اسکینر در تفسیر متون تاریخنگاری و تاریخ اندیشه ایرانی ـ اسلامی، فصلنامه مطالعات میان‌رشته‌ای در علوم انسانی، ش 45، زمستان.
17. حسینی، سید عبدالله، 1389، «قرآنیون یا منکران سنت»، فصلنامه معرفت کلامی، سال اول، شماره چهارم، زمستان.
18. حقیقت، صادق، 1398، روش‌شناسی علوم سیاسی، قم، دانشگاه مفید.
19. خولی، امین، 1961، مناهج تجدید، مصر، دارالمعرفة.
20. دروزه، محمد عزت، 2015، ﺍﻟﻘﺮﺁﻥ المجید، بی‌ﻧﺎ، بیروت.
21. ذهبی، محمدحسین، 1396، التفسیر و المفسرون، (الجزء الثانی). بیروت: دارالکتب الحدیثۀ. الطبعۀ الثانیۀ.
22. رجبی، محمود، 1387، روش تفسیر قرآن، قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
23. رشید رضا، محمد، بیتا، تفسیر القرآن الحکیم الشهیر بتفسیر المنار. بیروت: دارالمعرفۀ. الطبعۀ الثانیۀ.
24. رضایی اصفهانی، محمدعلی، 1385، منطق تفسیر قرآن. قم: انتشارات مرکز جهانی علوم اسلامی. چاپ دوم.
25. شریف، محمدابراهیم، 1402 ق، اتجاهات التجدید فی تفسیر القرآن الکریم فی مصر. القاهرة: دارالتراث.
26. صبحی منصور، احمد، 2005، القرآن و کفی مصدرا لالتشریع الاسلامی، بیروت، مؤسسـة الانتشار العربی.
27. طباطبایی، محمدحسین، 1375، المیزان فی تفسیر القرآن، تهران، دارالکـتب الاسلامیه.
28. همو، 1385، المیزان فی تفسیر القرآن، مترجم موسوی همدانی، قم: انتشارات جامعه مدرسـین حوزه علمیه.
29. فخر زارع، سید حسین،1391، روش‌شناسی تفسیر اجتماعی قرآن، نشریه قرآن و علم، شماره پیاپی 10.
30. کنعانی، سید حسین، 1384، «سیر تحول کاربرد سیاق در تفسیر»، فصلنامه مشـکوة، سـال نهـم، شماره 7 و 8.
31. گرامی، محمدهادی، 1402، قرآن، هرمنوتیک و باطن در تشیع نخستین، تهران، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
32.  مرتضوی، سید خدایار، 1385، بررسی آثار اسکینر و کاوشی در نقد وی بر متدولوژی قرائت زمینه‌ای، قبسات، زمستان.
33.  همو، 1388، کاوشی در روش‌شناسی تاریخ اندیشه‌های سیاسی مطالعه موردی: نقد اسکینر بر روش‌شناسی قرائت متنی، سیاست، شماره،1 فروردین.
34. محمود پناهی، سید محمدرضا، 1394، بررسی روش‌شناسی هرمنوتیک قصدگرای اسکینر، فصلنامه سیاست پژوهی دوره دوم، شماره 3.
35. معرفت، محمدهادی، 1418، التفسیر و المفسرون فی ثوبه القشیب للمعرفة، مشهد، الجامعة الرضویه للعلوم السلامیه.
36. مسلم نیشابوری، محمد، 1407، الصحیح، بیروت، دارالفکر.
37. معین، محمد، 1391، فرهنگ معین، تهران، انتشارات امیرکبیر.
38. ناصری کریموند، امان‌الله، 1397، بررسی و نقد دیدگاه مفسران در تفسیر المیزان با رویکردی بر قاعده سیاق، پویش در آموزش علوم انسانی، سال چهارم، شماره 13.
39. نفیسی، شادی، 1393، تفسیر اجتماعی قرآن؛ چالش تعریف و ویژگی‌ها، دو فصلنامه علمی ـ پژوهشی پژوهش‌نامه تفسیر و زبان قرآن /شماره چهارم /بهار و تابستان.
40. واعظی، احمد. 1381، المیزان و پرسش‌های نو. مرزبان وحی و خرد: یادنامه علامه سید محمدحسین طباطبایی، قم: بوستان کتاب.
41. Amir-Moezzi, Mohammad Ali & Guillaume Dye, 2019, Le Coran des historiens - Collectif sous la dir, https://www.lepoint.fr/video/guillaume-dye-une-revolution-est-en-cours-dans-l-approche-du-texte-coranique-18-11-2019-2348084_738
42. Gupta, Damyanti, 1990, Political Thought and Interpretation: The Linguistic Approach, India, Pointer Publishers.
43. Nasr, Seyyed Hossein, 2017, The Study Quran: A New Translation and Commentary, San Francisco, California, HarperOne; Reprint edition.
44. Reynolds, Gabriel Said, 2008, THE QUR’AN IN ITS HISTORICAL CONTEXT, London and New York: Routledge.liot's Criterion Network and Its Relevance to Our Postmodern World, Leiden, Koninklijke Brill
45. Saeed, Abdullah, 2006, Interpreting The Qurʾān, London & New York, Routledge.
46. Skinner, Quentin,2020, “Talking to Thinkers with Quentin Skinner 2 Nov 2020”, YouTube, Retrieved 26 March 2021
47. Skinner, Quentin, 2002, Vision of Politics, Cambridge: Cambridge University Press.
48. Skinner, Quentin et al., 2002, “Political Philosophy: The View from Cambridge”, The Journal of Political Philosophy, vol. 10, no. 1.
49. Tully, James, 1988, Meaning and context: Quentin Skinner and his critics, Newjersi, Prinston University Press
50. Vanheste, Jeroen, 2007, Guardians of the Humanist Legacy: The Classicism of T.S. E.

  • تاریخ دریافت 30 مرداد 1403
  • تاریخ بازنگری 07 خرداد 1404
  • تاریخ پذیرش 20 مرداد 1404
  • تاریخ اولین انتشار 22 مهر 1404
  • تاریخ انتشار 01 بهمن 1404