اسلام شناسی و قرآن پژوهی در جهان معاصر

اسلام شناسی و قرآن پژوهی در جهان معاصر

تحلیل مؤلفه‌های معنایی «جنت» و بهشت در قرآن با تکیه بر نمادشناسی آیینی- فرهنگی

نوع مقاله : علمی پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی ارشد علوم قرآنی پژوهشکده مطالعات میان‌رشته‌ای قرآن دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران.
2 استادیار پژوهشکده مطالعات میان‌رشته ای قرآن، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران
3 استادیار پژوهشکده مطالعات میان‌رشته‌ای قرآن دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران
چکیده
واژه «جنت» و جمع آن «جنات» ازجمله کلمات پرکاربرد در متن قرآن کریم است که در تعدادی از آیات، جایگاه ابدی انسان‌های مومن و نیک‌کردار، در بعضی آیات، باغ‌های سرسبز و در برخی آیات مربوط به خلقت انسان که از آن به سکونت‌گاه اولیه آدم و حوا تعبیر شده است. با عنایت به این کارکردهای متنوع از واژه مورد بحث درون متن قرآن، واکاوی دقیق‌تر آیات مشتمل بر این کلمه ضروری می‌نماید. هر چند مفسران قرآن در مواضع مختلف از متن، به ذکر معانی کلمه با توجه به سیاق آیات قبل و بعد پرداخته‌اند، تاکنون بررسی سیستمی با رویکردی معناشناختی به واژه مذکور صورت نگرفته است؛ مضاف آن که با توجه به وجود مفهوم بهشت و استفاده فراوان از نمادهای آن در آیین‌ها و فرهنگ‌های مختلف، بررسی موارد اشتراک مؤلفه‌های معنایی«جنات» در قرآن با نمادهای آیینی- فرهنگی بهشت جهت تبیین دقیق‌تر کاربردهای کلمه مذکور در متن قرآن به ویژه مواردی مانند سکونت‌گاه اولیه آدم و حوا ضروری می‌نماید.

بر این اساس، پژوهش حاضر با رویکرد معناشناختی و با روش نمادشناسی آیینی – فرهنگی به این پرسش کلیدی که: «رابطه میان مؤلفه‌های معنایی «جنت» و «جنات» در قرآن با نمادهای آیینی- فرهنگی بهشت چیست و چگونه تبیین می‌شود؟» پاسخ داده است. یافته‌های این پژوهش از وجود اشتراک میان مؤلفه‌های قرآنی«جنت» و «جنات» و نمادهای اصلی بهشت چون جاودانگی، ارض موعود و نیز نمادهای بهشت گم‌شده در داستان ابتدای آفرینش مانند هبوط و جدا شدن از وحدت به تکثر حکایت می‌کند.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

Analysis of the semantic features of "Jannat" and Paradise in the Qur'an, based on traditional-cultural symbology

نویسندگان English

Farideh Mardaneh 1
Zahra Besharati 2
Mostafa Moradi 3
1 .Master's student in Qur'anic Sciences, Interdisciplinary Qur'anic Studies Research Institute, Shahid Beheshti University, Tehran, Iran
2 Assistant Professor, Interdisciplinary Qur'anic Studies Research Institute, Shahid Beheshti University,, Tehran, Iran
3 .Assistant Professor, Interdisciplinary Qur'anic Studies Research Institute, Shahid Beheshti University ,, Tehran, Iran
چکیده English

The word "Jannat" and "Jannāt" are among the most frequently used words in the text of the Holy Qur'an, which in a number of verses is interpreted as the eternal abode of the faithful and good-doers, in some verses, as lush gardens, and in some verses related to the creation of man, as the original abode of Ādam and Ḥawwā. Given these diverse functions of the word in question within the text of the Qur'an, a more detailed analysis of the verses containing this word is necessary. Although the interpreters of the Qur'an have mentioned the meanings of the word in different places in the text, considering the context of the verses before and after, a systematic study with a semantic approach to the mentioned word has not been conducted so far; in addition, considering the existence of the concept of paradise and the extensive use of its symbols in different religions and cultures, it is necessary to examine the cases of commonality of the semantic features of "Jannāt" in the Qur'an with the traditional-cultural symbols of paradise in order to more accurately explain the uses of the mentioned word in the text of the Qur'an, especially in cases such as the original abode of Ādam and Ḥawwā. Accordingly, the present study, with a semantic approach and a traditional-cultural symbology method, has answered the key question: "What is the relationship between the semantic features of "Jannat" and "Jannāt" in the Quran and the traditional-cultural symbols of Paradise, and how is it explained?" The findings of this study indicate the existence of a commonality between the Qur'anic features of "Jannat" and "Jannāt" and the main symbols of Paradise, such as immortality, the Promised Land, etc., as well as the symbols of the lost Paradise in the story of the beginning of creation, such as the fall and separation from unity into plurality.

کلیدواژه‌ها English

Jannat
Paradise
Quran
Adam and Eve
Traditional-Cultural Symbolism
  1.  

    قرآن کریم

    کتاب مقدس

    1. ابن فارس، ابوالحسین احمد(بی‌تا)، معجم مقایس اللغه، قم: مکتب التبلیغ الاسلامی التابع للحوزه العلمیة.
    2. ابن منظور، محمد بن مکرم(بی‌تا). لسان العرب. بیروت: دارالفکر.
    3. ابوحاتم رازی، احمد ابن حمدان(۱۹۵۸-1957م). کتاب الزینه فی الکلمات الاسلامیه العربیه. قاهره: حسین بن فیض اللّه همدانی.
    4. بشارتی، زهرا(۱۴۰۳). نمادشناسی واژه «طیر» در قرآن کریم با تکیه بر رویکرد «ژان شوالیه» و «جی. سی کوپر». دو فصلنامه اسلام شناسی و قرآن پژوهی در جهان معاصر. 3(1). 1-28. DOI: 22034/iscw.2024.2032301.1067.
    5. جفری، آرتور(1372). واژه های دخیل در قرآن مجید. تهران: توس.
    6. دادخواه، سحر؛ خوش­فر، محسن(1399). ماهیت و مکان جنت آدم در تفاسیر فریقین. نشریه علمی مطالعات تفسیری. 11(43). ۷-۳۴.DOI: 1001.1.22287256.1399.11.43.4.2
    7. راغب اصفهانی، حسین بن محمد(1374). ترجمه و تحقیق مفردات الفاظ قرآن با تفسیر لغوی و ادبی قرآن. تهران: مرتضوی. «In Arabic»
    8. رشید رضا، محمد (1990م). تفسیر القرآن الحکیم (تفسیر المنار). بیروت : دار المعرفة.
    9. ساسانی، فرهاد؛ آزادی، پرویز(1391). تحلیل مؤلفه‌های معنایی حق در قرآن کریم با بهره‌گیری از شیوه همنشینی و جانشینی. جستارهای زبانی. ۳ (۱). ۶۷-84.
    10. شوالیه، ژان(1990م). فرهنگ نمادها. ترجمه سودابه فضائلی(1382). تهران: جیحون.
    11. صابری ورزنه، حسین؛ رجبی، محمدرضا؛ منتظری، محمدحسین؛ منتظری، سید سعید رضا(1402). بررسی تطبیقی تصویر پردازی‌ها از بهشت به مثابه باغ و مرغزار در ادیان. نشریه الهیات تطبیقی. 14(30).147-162. DOI: 10.22108/coth.2024.140293.1870
    12. صفوی، کورش(1386). آشنایی با معنی شناسی. بی‌جا: پژواک کیهان.
    13. طارمی‌راد، حسن(1386).جنت(درقرآن و تفسیر)، در: دانشنامه جهان اسلام. (11).3-9.
    14. طباطبایى، محمدحسین(1374). تفسیر المیزان. جامعه مدرسین حوزه علمیه قم. قم: دفتر انتشارات اسلامى. «In Arabic»
    15. طنطاوى، محمد سید(1997م). التفسیر الوسیط للقرآن الکریم. قاهره: نهضة مصر. چاپ: 1.
    16. طوسى، محمد بن حسن(بی‌تا). التبیان فی تفسیر القرآن. بیروت: دار إحیاء التراث العربی. چاپ: 1.
    17. طیب، سید عبدالحسین(1378). اطیب البیان فی تفسیر القرآن. تهران: انتشارات اسلام‌. چاپ:2 ‌.
    18. عباسی صدر، علیرضا؛ میر سپاه، اکبر؛ رضاییان، علی؛ منطقی، محسن(1401). جایگاه نماد از منظرآموزه‌های اسلامی. معرفت فرهنگی اجتماعی. (1). 95-116.
    19. عرب، منصوره؛کزازی، میرجلال الدین(1396). نمادشناسی پای برهنه در فرهنگ و ادب فارسی (از آغاز تا دوره مشروطه). فرهنگ و ادبیات عامه،۵ (۱۸)، ۱۳۴-۲۵۲.
    20. فراهیدی، خلیل بن احمد(بی‌تا)، کتاب العین، بیروت: انتشارات موسسه الاعلمی.
    21. فضل الله، محمد حسین(1419ق). من وحى القرآن. بیروت: دار الملاک. چاپ: 1.
    22. قرائتی، محسن(1383). تفسیر نور. تهران:مرکز فرهنگى درسهایى از قرآن. چاپ :11.
    23. قرشى بنابى، على‏اکبر(1375). تفسیر احسن الحدیث. تهران: بنیاد بعثت. چ2.
    24. قُرطبى، محمد بن احمد(1364). الجامع لأحکام القرآن. تهران: ناصر خسرو. چاپ: 1.
    25. کوپر، جی سی(1987م). فرهنگ نمادهای آیینی. ترجمه رقیه. بهزادی(1392). تهران: نشرعلمی.
    26. مشکور، محمد جواد (۱۳۵۷). فرهنگ تطبیقی عربی با زبان‌های سامی و ایرانی. تهران: انتشارات بنیاد فرهنگ ایران.
    27. مردانه، فریده (1404). ارزیابی رابطه نعمت با ولایت از طریق تحلیل نمادهای قرآنی مستخرج از مصادیق نعمت در سوره مائده. پژوهشکده مطالعات میان‌رشته‌ای قرآن.
    28. مکارم شیرازى، ناصر(1371). تفسیر نمونه. تهران: دار الکتب الإسلامیة. چاپ: 10.
    29. نجفیان، آرزو(1386). جنت (واژگان) در: دانشنامه جهان اسلام. (11). 1-3.
    30. یونگ، کارل گوستاو(1964م). انسان و سمبل هایش. ترجمه محمود سلطانیه (1352). تهران: امیر کبیر.
    31. Besharati, Z. Fakhari, A. (2023). A Comparative Study of the Literal and Symbolic Meaning of the Numbers in Qur’anic Verses about Creation. Journal of Interdisciplinary Qur’anic Studies. 2(1). 167-192. DOI: 10.37264/jiqs. v2i1june2023.9
    32. Costaz, Louis (2002). Dictionarie Syriaque-Francais/Syriac-English Dictionary.Beirut Dar El-Machreq
    33. Gelb,I.J(1957).Glassary of Old Akkadian Chicago. University of Chicago.
    34. Gesenius, William (1939). A Hebrew and English Lexicon of the Old Testament. F.A. Brown, Oxford.
    35. Leslau, Wolf (1991). Comparative Dictionary of Geez. Otto Harrassowitz &Wiesbaden.

    Zammit, Martin R.(2002). A Comparative Lexical Study of Quranic Vocabulary. Koln.  

  • تاریخ دریافت 29 بهمن 1403
  • تاریخ بازنگری 16 مهر 1404
  • تاریخ پذیرش 30 شهریور 1404
  • تاریخ اولین انتشار 30 شهریور 1404
  • تاریخ انتشار 01 شهریور 1404