اسلام شناسی و قرآن پژوهی در جهان معاصر

اسلام شناسی و قرآن پژوهی در جهان معاصر

طرح‌واره‌های تصوّری صبر در قرآن‌کریم (با رویکرد معنی‌شناسی شناختی)

نوع مقاله : علمی پژوهشی

نویسندگان
1 استاد گروه علوم قرآن و حدیث، دانشکده الهیات، دانشگاه الزهرا(س)، تهران، ایران
2 پژوهشگر پسادکترای علوم قرآن و حدیث، دانشکده الهیات، دانشگاه الزهرا(س) (عضو گروه پژوهشی مطالعات میان‌رشته‌ای قرآن و حدیث دانشگاه الزهرا(س))/ تهران، ایران
چکیده
انسان براساس تجربه‌های حاصل‌از زندگی روزمره، ساخت‌های مفهومی بنیادی را در ذهن خویش پدید می‌آورد که طرح‌واره‌های تصوّری نامیده می‌شوند. این طرح‌واره‌ها امکان ارتباط میان تجربه‌های فیزیکی انسان با حوزه‌های شناختی پیچیده‌تری مانند زبان را فراهم می‌آورند. هدف از انجام این پژوهش آن است تا به شیوه‌ کتابخانه‌ای به این موضوع پرداخته شود که کدام طرح‌واره‌های تصوّری ارائه‌شده در معنی‌شناسی شناختی براساس الگوی انتخابی «ایوانز و گرین» در آیات «صبر و مشتقّات آن» وجود دارد. همچنین بیشترین بسامدطرح‌واره‌های تصوّری و کارکرد آن در درک مفهوم «صبر و مشتقّات آن» چگونه است. به‌منظور تحلیل داده‌های تحقیق، نخست آیات مربوط ‌ازطریق طرح‌واره‌های تصوّری برمبنای الگوی مذکور، بررسی و حدود 100 آیه استخراج شده‌ است. در این آیات مجموعاً حدود 163 طرح‌واره تصوّری مشهود بوده است. اهمّیّت موضوع صبر و وجود طرح‌واره‌های تصوّری در آن، دلیل انتخاب این مفهوم اخلاقی بوده است. در همین راستا مقوله‌های کلی طرح‌واره‌های تصوّری در حوزه مفهومی صبر و مشتقّات آن در هریک از شواهد تعیین شده است. آمارگیری و نتیجه‌های به‌دست‌آمده بیانگر آن است که بیشترین بسامد، مربوط‌به طرح‌واره‌های نیرو است و اغلب به‌صورت مقاومت و پایداری انسان در مقابل مشکلات اعم‌از «طاعت، معصیت و مصیبت» بوده است. پس‌از طرح‌واره‌های نیرو، طرح‌واره‌های توازن با اختلاف فراوان رتبه دوم را به خود اختصاص داده‌اند. عدالت پروردگار به‌مثابه ترازویی است که وزن صبر مطلق را سنجیده و پاداشی وِزان نیکوترین عمل صابر تعیین می‌کند.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

Conceptualizing Patience (Ṣabr) in the Holy Qur’an: A Cognitive Semantics Analysis of Image Schemas

نویسندگان English

Fathiyeh Fattahizadeh 1
Arefeh Davoodi 2
1 Professor, Department Of Quranic Science and Hadith, Faculty of theology, Alzahra University, Tehran,Iran
2 Post- Doc Researcher in Quran and Hadith Sciences, Faculty of theology, Alzahra University, Department of Quranic Studies and Hadith, Faculty of Theology and Islamic Studies, Alzahra University/Tehran, Iran
چکیده English

Image schemas, foundational cognitive constructs derived from embodied human experiences, enable the mediation between sensory-motor interactions and abstract domains such as language. This study adopts a library-based methodology to examine the linguistic instantiation of image schemas within the Holy Quran’s discourse on “patience (ṣabr) and its derivatives,” utilizing Evans and Green’s cognitive semantics framework as its theoretical foundation. Additionally, the research investigates the frequency and functional role of these schemas in conceptualizing “patience and its derivatives.” A systematic analysis of relevant Quranic verses, filtered through the aforementioned model, yielded a corpus of approximately 100 verses, within which 163 distinct image schemas were identified. The selection of patience as the focal ethical concept was motivated by its theological significance and the cognitive salience of image schemas in its semantic structuring. Each instance of image schemas within the conceptual domain of “patience and its derivatives” was categorized according to the model. Statistical findings demonstrate that force schemas, characterized by themes of resistance and perseverance against challenges such as moral obedience, sin, and adversity, are the most prevalent. Balance schemas, though secondary in frequency, metaphorically frame divine justice as a cosmic scale that evaluates steadfastness and allocates rewards commensurate with virtuous endurance.

کلیدواژه‌ها English

Cognitive Semantics
Image Schemas
The Holy Quran
Patience (Ṣabr)

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از 17 تیر 1404

  • تاریخ دریافت 26 اردیبهشت 1404
  • تاریخ بازنگری 19 خرداد 1404
  • تاریخ پذیرش 17 تیر 1404
  • تاریخ اولین انتشار 17 تیر 1404
  • تاریخ انتشار 17 تیر 1404