اسلام شناسی و قرآن پژوهی در جهان معاصر

اسلام شناسی و قرآن پژوهی در جهان معاصر

بوطیقای فضاهای مقدس در اشعار نوایی (خوانشی بر اساس نظریه‌ی فضای گاستون باشلار)

نوع مقاله : علمی پژوهشی

نویسندگان
1 دانشیار گروه علوم قرآن و حدیث دانشگاه کوثر بجنورد. بجنورد. ایران
2 استاد گروه زبان و ادبیات عربی دانشگاه غازی آنکارا
چکیده
گاستون باشلار در کتاب بوطیقای فضا بر این باور است که مکان‌ها نه تنها نقش فیزیکی، بلکه تأثیرات روان‌شناختی و عاطفی عمیقی بر انسان دارند. از دیدگاه او، مکان از یک موجودیت صرفاً فیزیکی به مفهومی آمیخته با تخیل، احساسات و خاطرات تبدیل می‌شود و به عنوان آینه‌ای از دنیای درونی انسان، یکی از حاصلخیزترین عرصه‌های تخیل را شکل می‌دهد. فضا، شیوه‌ی ظهور و بروز شخصیت‌ها در مکان‌های واقعی یا فرضی است که تحت تأثیر نگرش‌های فرهنگی، اجتماعی و معرفتی در شعر تجلی می‌یابد .علی‌شیر نوایی، شاعر برجسته‌ی قرن نهم هجری، در فرایند معناسازی از فضای دلالی حاکم بر اشعار خود به‌گونه‌ای مؤثر بهره برده است. مکان در اشعار او ابعاد متنوعی دارد؛ از فضاهای ساده و ملموس طبیعی گرفته تا فضاهای مقدس و دینی که با ظرایف و شگردهای خاص شاعرانه برای بیان مفاهیم عرفانی، اخلاقی و فلسفی به کار گرفته شده‌اند. این مقاله با تکیه بر نظریه‌ی بوطیقای فضا گاستون باشلار، به بررسی فضاهای مقدس و دینی در دیوان علی‌شیر نوایی می‌پردازد. در این راستا، ضمن بررسی و تحلیل فضاهای طرح‌شده در اشعار او، بنیان‌های معرفت‌شناختی این فضاها و الگوهای معناشناختی آن‌ها مورد توجه قرار می‌گیرد. بوطیقای فضا در دیوان نوایی، به‌ویژه در توصیف مکان‌های دینی، نشان‌دهنده‌ی عمق نگاه عرفانی و معنوی اوست. این پژوهش نشان می‌دهد که چگونه فضاهای مقدس در شعر نوایی به عنوان نمادهایی بازتاب‌دهنده‌ی تجربیات درونی و معنوی شاعر هستند.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

The Poetics of Sacred Spaces in Navai's Poems (A Reading Based on Gaston Bachelard's Theory of Space)

نویسندگان English

Fatemeh HajiAkabri 1
Mehmet Hakkı Suçin 2
1 Associate Professor, ,Department of Quranic sciences and Hadith, Faculty of Humanities,Kosar University of Bojnord. Bojnord, Iran.
2 Full Professor, Arabic Language Teaching Department , Gazi University, Ankara, Türkiye.
چکیده English

In his book The Poetics of Space, Gaston Bachelard believes that places have not only a physical role, but also profound psychological and emotional effects on humans. From his perspective, place transforms from a purely physical entity into a concept mixed with imagination, feelings, and memories, and as a mirror of the inner world of man, it forms one of the most fertile areas of imagination. Space is the way in which characters appear and manifest in real or imaginary places, which is manifested in poetry under the influence of cultural, social, and epistemological attitudes. Alishir Navai, a prominent poet of the ninth century AH, has effectively used the mediating space that governs his poems in the process of meaning-making. Place in his poems has various dimensions; from simple and tangible natural spaces to sacred and religious spaces that have been used with special poetic nuances and techniques to express mystical, moral, and philosophical concepts. This article, based on Gaston Bachelard’s theory of the poetics of space, examines sacred and religious spaces in Alishir Navai’s poetry. In this regard, while examining and analyzing the spaces depicted in his poems, the epistemological foundations of these spaces and their semantic patterns are considered. The poetics of space in Navai’s poetry, especially in describing religious places, reflects the depth of his mystical and spiritual outlook. This research shows how sacred spaces in Navai’s poetry serve as symbols reflecting the poet’s inner and spiritual experiences.

کلیدواژه‌ها English

Alisher Navai
Divan of Poems
Gaston Bachelard
Place
Islamic Spaces
  1. امیرعلی شیر نوایی، علی شیر بن کیچکنه، (1395)، دیوان امیر نظام‌الدین علی شیر نوایی فانی، مایل هروی، نجیب، باقریان موحد، رضا و رستاخیز، سید عباس. کابل - افغانستان: امیری https://noorlib.ir/book/info/153293
  2. باشلار، گاستون، (1401)، بوطیقای فضا، ترجمه محمد کمالی و محمد شیر بچه، تهران.
  3. پور نامداریان، تقی، 1368، رمز و داستان‌های رمزی در ادب فارسی، تهران، علمی و فرهنگی.
  4. حاجی اکبری، فاطمه، مفهوم عرفانی خرابات در دیوان علی شیر نوایی، (2024)، دانشگاه شرق‌شناسی تاشکند، ازبکستان.
  5. حری، ابوالفضل، (1388)، مؤلفه‌های زمان و مکان روایی در قصص قرآنی، ادب پژوهی، شماره 7 و 8، 125_141.
  6. حقی صوتشین، مهمت، (2024)، زیبایی‌شناسی فضایی در معلقه امرئ القیس، دانشگاه علوم اجتماعی آنکارا.
  7. سیدان، الهام، (1395)، بوطیقای فضا در غزل‌های روایی عطار، ادب فارسی، شماره 17، 153_172
  8. فتوحی، محمود (١٣٨٥)، بلاغت تصویر، تهران، سخن.
  9. کورت، وسلی، (1391)، زمان و مکان در داستان مدرن، ترجمه فرناز گنجی و محمدباقر اسماعیلی پور، تهران، آوند دانش.
  10. ولیدی طوغان، احمد_زکی، (1377)، امیرعلی شیر نوایی بزرگ‌ترین شخصیت ادبی ترک، مترجم مریم ناطق شریف، نامه پارسی، شماره 10، 39 -57.

  • تاریخ دریافت 03 اسفند 1403
  • تاریخ بازنگری 30 اردیبهشت 1404
  • تاریخ پذیرش 16 تیر 1404
  • تاریخ اولین انتشار 16 تیر 1404
  • تاریخ انتشار 01 شهریور 1404