اسلام شناسی و قرآن پژوهی در جهان معاصر

اسلام شناسی و قرآن پژوهی در جهان معاصر

بررسی تطبیقی دیدگاه علامه طباطبایی و حسن حنفی درباره مصادیق عدالت اجتماعی

نوع مقاله : علمی پژوهشی

نویسندگان
1 کارشناسی ارشد دانشکده الهیات و ادیان، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران
2 دانشیار گروه معارف اسلامی، دانشکده الهیات و ادیان، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران
3 استادیار گروه فلسفه و کلام ادیان و عرفان دانشکده الهیات و ادیان دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران
چکیده
عدالت اجتماعی به‌مثابه یکی از مفاهیم بنیادین در اندیشه اسلامی محسوب می‌شود. این مقاله در صدد پاسخگویی به این پرسش است که مصادیق عدالت اجتماعی در جوامع اسلامی از دیدگاه علامه طباطبایی و حسن حنفی چه انواعی دارد؟ حسن حنفی به‌عنوان یکی از متفکران برجسته جهان عرب بر ضرورت بازاندیشی برای حل‌وفصل مسئله‌های اجتماعی انسان معاصر تأکید داشته است. وی در این عرصه همواره در تلاش بوده که با ارائه تفسیری جدید از آموزه‌های اسلامی و نوسازی آن‌ها به راه‌حل‌های در مسیر تحقق عدالت اجتماعی بپردازد. در این نوشتار تلاش می‌شود تا ضمن بررسی دیدگاه‌های این دو اندیشمند در زمینه مصادیق عدالت اجتماعی، به جنبه‌های اشتراک و افتراق دیدگاه‌های آنان پرداخته شود. این پژوهش حاکی از آن است که هر دو اندیشمند به عدالت اجتماعی به‌عنوان یک رکن اساسی و حیاتی برای جامعه باور دارند که بدون وجود آن پیشرفت و نظمی برای جامعه میسر نخواهد شد، طباطبایی عدالت اجتماعی را در چهارچوب شریعت اسلامی جستجو می‌کند و از طرف دیگر حسن حنفی نیز آن را با رویکردی نوگرایانه و برجسته‌سازی نقش انسان پیگیری می‌کند. عدالت قضایی، عدالت در برخورداری از حقوق اجتماعی، عدالت اقتصادی، عدالت خانوادگی، عدالت در توزیع ثروت، نهادیه‌سازی آزادی‌های فردی ازجمله مهم‌ترین مصادیق عدالت اجتماعی از دیدگاه دو اندیشمند است
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

A Comparative Study of the Views of Allameh Tabataba'i and Hassan Hanafi on Examples of Social Justice

نویسندگان English

Reza Tajmiri 1
Marzieh Mohases 2
Maryam khoshdel Rohani 3
1 .Master's degree, Faculty of Theology and Religions, Shahid Beheshti University, Tehran, Iran
2 Associate Professor, Department of Islamic Studies, Faculty of Theology and Religions, Shahid Beheshti University, Tehran, Iran
3 Assistant Professor, Department of Philosophy and Theology, Religions and Mysticism, Faculty of Theology and Religions, Shahid Beheshti University, Tehran, Iran
چکیده English

Social justice is considered one of the fundamental concepts in Islamic thought. This article seeks to answer the question of what types of examples of social justice are there in Islamic societies from the perspective of Allamah Tabataba'i and Hassan Hanafi? Hassan Hanafi, as one of the prominent thinkers of the Arab world, has emphasized the need for rethinking to resolve the social problems of coSocial justice is a fundamental concept in Islamic thought. This article aims to answer the question of what forms social justice takes in Islamic societies according to Allameh Tabataba'i and Hassan Hanafi. Hassan Hanafi, a prominent Arab thinker, emphasizes the need for rethinking to address the social problems of modern humanity. He has consistently strived to provide solutions towards achieving social justice by offering a new interpretation and modernization of Islamic teachings. This paper will examine the views of these two thinkers on the manifestations of social justice, highlighting areas of agreement and disagreement. The research suggests that both thinkers believe social justice is a vital cornerstone for a functioning society, without which progress and order are impossible. Tabataba'i seeks social justice within the framework of Islamic law, while Hanafi pursues it with a modern approach, emphasizing the role of humanity. Judicial justice, justice in the enjoyment of social rights, economic justice, family justice, justice in the distribution of wealth, and institutionalizing individual freedoms are among the most important manifestations of social justice according to both thinkers.ntemporary man. In this field, he has always tried to provide a new interpretation of Islamic teachings and modernize them to find solutions on the path to achieving social justice. This article attempts to examine the views of these two thinkers on the subject of examples of social justice, while also addressing the common and different aspects of their views. This research indicates that both thinkers believe in social justice as a fundamental and vital pillar for society, without which progress and order for society will not be possible. Tabataba'i seeks social justice within the framework of Islamic law, and on the other hand, Hassan Hanafi pursues it with a modern approach and highlighting the role of man. Judicial justice, justice in enjoying social rights, economic justice, family justice, justice in the distribution of wealth, and institutionalization of individual freedoms are among the most important examples of social justice from the perspective of the two thinkers.

کلیدواژه‌ها English

Social justice
Allameh Tabatabaei
Hassan Hanafi
social rights
equality
قرآن کریم.
1.        آقاجانی، نصرالله (1389). میراث اسلامی در چنگال عصریت: نقد رویکرد حسن حنفی در بازسازی میراث اسلامی. مجله معرفت کلامی، (3)، 63–90.
2.        ابوالخیر، علی (2011). ثوره العقیده و فلسفه العقل. لبنان–بیروت: مرکز الحضاره لتنمیه الفکر الإسلامی.
3.        ترجمه: انقلاب عقیده و فلسفه عقل. بیروت: مرکز الحضاره برای توسعه اندیشه اسلامی.
4.        جوادی آملی، عبدالله (1401). شمس الوحی تبریزی (سیره علمی علامه طباطبایی). قم: مرکز نشر اسراء.
5.        حنفی، حسن (1981) الدین والثوره فی المصر، الدین والنضال الوطنی (جلد 3). قاهره: مکتبه مدبولی.
6.        ترجمه: دین و انقلاب در مصر، دین و مبارزه ملی. قاهره: کتابخانه مدبولی.
7.        حنفی، حسن (1987). دراسات الفلسفیه. قاهره: مکتبه الانجلو المصریه.
8.        ترجمه: مطالعات فلسفی. قاهره: کتابخانه انگلو مصری.
9.        حنفی، حسن (1988). من العقیده إلی الثوره (جلدهای 1، 3، 4). قاهره: مؤسسه هنداوی.
10.   ترجمه: از عقیده تا انقلاب. قاهره: مؤسسه هنداوی.
11.   حنفی، حسن (1992). التراث و التجدید (موقفنا من التراث القدیم). بیروت: المؤسسه الجامعیه للدراسات و النشر و التوزیع.
12.   ترجمه: میراث و نوسازی (موضع ما در برابر میراث کهن). بیروت: مؤسسه دانشگاهی مطالعات و نشر و توزیع.
13.   حنفی، حسن (1996). الیمین و الیسار فی فکر الدینی. دمشق: منشورات دار علاءالدین.
14.   ترجمه: راست و چپ در اندیشه دینی. دمشق: انتشارات دار علاءالدین.
15.   حنفی، حسن (2010). الوحی والواقع. دمشق: مؤسسه هنداوی.
16.   ترجمه: وحی و واقعیت. دمشق: مؤسسه هنداوی.
17.   حنفی، حسن و خلجی (1375). تاریخ‌مندی دانش کلام. فصلنامه نقد و نظر، 9، 37–57.
18.   شمس، مرادعلی (1384). با علامه در المیزان (جلد 1). قم: نشر اسوه.
19.   صدرالمتألهین، محمد (1382). الاسفار الاربعه العقلیه (جلد 3). قم: دار احیاء التراث.
20.   ترجمه: چهار سفر عقلی. قم: دار احیاء التراث.
21.   طباطبایی، سید محمدحسین (1374). تفسیر المیزان (جلدهای 2، 5، 9، 16). ترجمه سید محمدباقر موسوی همدانی. قم: جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، دفتر انتشارات اسلامی.
22.   طباطبایی، سید محمدحسین (1387). شیعه: مجموعه مذاکرات با هانری کربن، به کوشش هادی خسروشاهی. قم: انتشارات دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم.
23.   طباطبایی، سید محمدحسین (1388). بررسی‌های اسلامی (جلد 2). قم: انتشارات دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم.
24.   طباطبایی، سید محمدحسین (1388). قرآن در اسلام. قم: انتشارات دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم.
25.   طباطبایی، سید محمدحسین (1390). المیزان فی تفسیر القرآن (جلد 5). بیروت: مؤسسة الأعلمی للمطبوعات.
26.   ترجمه: تراز در تفسیر قرآن. بیروت: مؤسسه الأعلمی برای چاپ.
27.   طباطبایی، سید محمدحسین (1401). اصول فلسفه و روش رئالیسم (جلد 2). تهران: انتشارات صدرا.
28.   قطب، ابراهیم حسین (1379). عدالت اجتماعی در اسلام، ترجمه خسروشاهی و گرامی. تهران: کلبه شروق.
29.   مشایخی، ابوالفضل و دانشپور، سید عبدالهادی (1404). تبیین الگوی جهان‌شهر اسلامی در اندیشه سید جمال‌الدین اسدآبادی. دو فصلنامه اسلام‌شناسی و قرآن‌پژوهی در جهان معاصر، 4(1)، 1–20.
30.   مطهری، مرتضی (1390). مجموعه آثار شهید مطهری (جلد 3). تهران: انتشارات صدرا.

  • تاریخ دریافت 27 دی 1403
  • تاریخ بازنگری 28 فروردین 1404
  • تاریخ پذیرش 02 اردیبهشت 1404
  • تاریخ اولین انتشار 30 اردیبهشت 1404
  • تاریخ انتشار 01 بهمن 1404