اسلام شناسی و قرآن پژوهی در جهان معاصر

اسلام شناسی و قرآن پژوهی در جهان معاصر

تبیین کاربرد واژه «خسران» در قرآن در راستای استنباط اصول تربیت دینی

نوع مقاله : علمی پژوهشی

نویسندگان
1 استادیار گروه آموزش معارف اسلامی، دانشگاه فرهنگیان اصفهان، اصفهان، ایران.
2 استادیار گروه آموزش معارف اسلامی، دانشگاه فرهنگیان اصفهان، اصفهان، ایران
چکیده
نگاه به کلیدواژه‌های قرآنی از منظر تربیتی، رویکردی است که می‌تواند باب فهم و استنباط مبانی و اصول تعلیم و تربیت را فراهم نماید. کلیدواژه خسران از جمله واژگان مرتبطِ پرتکرار قرآنی است که تبیین الگوی کاربرد آن در قرآن و فهم تعابیر مرتبط با آیاتی که این کلیدواژه در آن‌ها به‌کاربرده شده است، می‌تواند راهگشای اصول تربیت دینی باشد. در همین راستا، پژوهش حاضر قصد دارد در راستای استنباط اصول فوق، به واژه خسران در قرآن، نظری تربیتی بیندازد. برای دست‌یابی به این منظور و به دلیل چندوجهی بودن مقاله حاضر، روش پژوهش ترکیبی از مراحل پدیدارشناسی توصیفی در مرحله رجوع به آیات قرآن، تحلیل و کدگذاری داده‌ها به شیوه استراتژی داده بنیاد با نرم‌افزار MAXQDA در سه بخش کدگذاری باز، کدگذاری محوری و کدگذاری انتخابی و تحلیل محتوای کیفی به شیوه استقرایی در بخش دلالت‌های تربیتی است. نتایج پژوهش حاکی از آن است که الگوی نظری واژه خسران در قالب پنج دسته عوامل خسران، مصونیت از خسران، امور خسران پذیر، درجات خسران و خسران‌های مادی قابل‌تقسیم است. همچنین شش اصل تربیتی از این الگوی نظری و مفهومی برای تربیت دینی قابل استخراج است که شامل موارد زیر می‌باشد: لزوم آگاهی بخشی عاقبت گرا در خسران، لزوم مواجهه با خسران، لزوم مرتبه بندی در مواجهه با خسران، لزوم توجه به خیال باطل در خسران، لزوم توجه به عنصر پیروی و اثرگذاری در خسران.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

Explaining the use of the word "Khusran" in the Qur'an in order to derive the principles of religious education

نویسندگان English

Mahdiyeh Keshani 1
Abazar Kafimosavi 2
1 Assistant Professor, Department of Islamic Education, Farhangian University of Isfahan, Isfahan, Iran
2 Assistant Professor, Department of Islamic Education, Farhangian University of Isfahan, Isfahan, Iran
چکیده English

Examining Quranic keywords from an educational perspective is an approach that can provide understanding and inference of the foundations and principles of education. The keyword "Khusran" (loss) is one of the most frequently recurring terms in the Quran, and explaining its pattern of usage in the Quran and understanding the meanings associated with the verses in which this keyword appears can pave the way for the derivation of principles of religious education. In this regard, the present study intends to provide an educational commentary on the word "Khusran" in the Quran to derive the aforementioned principles. To achieve this purpose, and due to the multifaceted nature of this article, the research method is a combination of descriptive phenomenological stages in the stage of referencing Quranic verses, analysis and coding of data according to the grounded theory strategy with MAXQDA software in three parts: open coding, axial coding, and selective coding, and qualitative content analysis in an inductive manner in the field of educational implications. The results of the research indicate that the theoretical model of the term "loss" can be divided into five categories: factors of loss, immunity from loss, matters susceptible to loss, degrees of loss, and material losses. Furthermore, six educational principles can be extracted from this theoretical and conceptual model for religious education, which include the following: the necessity of raising awareness of the fatalism inherent in "Khusran," the necessity of confronting losses, the necessity of ranking when facing losses, the necessity of paying attention to false illusions in "Khusran," the necessity of paying attention to the element of compliance and influence in "Khusran," and the necessity of a dual perspective on "Khusran."

کلیدواژه‌ها English

Khosran
Quran
educational principles
religious
education
  1. اخلاقی، اسماعیل، (1388)، تربیت دینی در عصر مدرن، پگاه حوزه، شماره 258، 89-103.
  2. انصاری مقدم، ابوالفضل (1403)، تحلیل تفسیری راهکارهای جلوگیری از خسران در سوره مبارکه عصر، مطالعات کاربردی در جامعه‌شناسی و علوم اجتماعی، 28: 69-76.
  3. پرواز، بهاره و همکاران (1399)، تأثیر آگاهی بخشی و روشنگری فکری معلم در هدایتگری اجتماعی از دیدگاه اسلام، سومین همایش بین‌المللی روانشناسی، علوم تربیتی و مطالعات اجتماعی، تهران.
  4. جلایی نوبری، حسین (1398)، بررسی معنایی واژه خسران در قرآن کریم با تکیه بر مضامین سوره عصر، مطالعات قرآنی، 39: 145-160.
  5. حاجی ده آبادی، محمدعلی (1398)، درآمدی بر نظام تربیتی اسلام، قم: مرکز بین‌المللی ترجمه و نشر المصطفی.
  6. دهقانی، لیلا و جوکار، نجف (1402)، تربیت متعالی در دیدگاه امام محمد غزالی و آبراهام مازلو، پژوهش در مسائل تعلیم و تربیت اسلامی، 31(58): 155-184.
  7. دیدگاه، زهرا، شریعتی، سید صدرالدین، بهشتی، سعید و ایمانی نایینی، محسن. (1397). تبیین نقش مسئولیت‌پذیری در تربیت اجتماعی نوجوانان بر اساس تفسیر المیزان. فرهنگ مشاوره و روان‌درمانی (فرهنگ مشاوره)، 9(34)، 27-56.
  8. راغب اصفهانی، حسین بن محمد (1412 ه­ق)، مفردات الفاظ قرآن، بیروت: دارالشامیه.
  9. سگری، زهرا، نوروزی، رضا علی و محمدی چابکی، رضا. (1395). مفهوم شناسی محرومیت در قرآن کریم و نقش آن در رشد و تربیت انسان. پژوهش در مسائل تعلیم و تربیت اسلامی، 24(33), 9-30.
  • صادقی، مسعود (1400)، اخلاق جهل در پرتو جهالت شناسی، 2(3): 123-144.
  • صفری، علی و شایان، محمدهاشم (1398)، تحلیل مدیریتی خسران از منظر قرآن، مطالعات قرآن و علوم، 6: 62-93.
  • طباطبایى، سید محمدحسین. (1362). المیزان فى تفسیر القرآن. ترجمة سید محمدباقر موسوی همدانی. قم: دفتر انتشارات اسلامی.
  • عابدی، حیدرعلی، (1389)، کاربرد روش تحقیق پدیده­شناسی در علوم بالینی، راهبرد، 19 (54): 254-207.
  • عروسى حویزى، عبد علی بن جمعه. (1415 ق). تفسیر نور الثقلین. قم: انتشارات اسماعیلیان.
  • مطهری، مرتضی. (1371). تعلیم و تربیت در اسلام. تهران: انتشارات صدرا.
  • معروفی، یحیی و یوسف‌زاده، محمدرضا (1388). تحلیل محتوا در علوم انسانی. همدان: سـپهر دانش.
  • مومنی‌راد، اکبر (1392). تحلیل محتوای کیفی در آیین پژوهش: ماهیت، مراحل و اعتبار نتایج. فصلنامه اندازه‌گیری تربیتی، 4 (14)، 187-122.
  • میرزایی، نجفعلی (1388)، فرهنگ اصطلاحات معاصر عربی-فارسی، تهران: فرهنگ معاصر.
  1. Corbin, J.& Strauss, A. (1990). Qrounded Theory Research: Procedures, Canons, and Evaluative Criteria Qualitative Sociology13(1),3-21.
  2. Langdridge, (2007). Phenomenological psychology: Theory, research and method. London: Person Education Limited.
  3. Jensen, Klaus Bruhn & Jankowski, Nicholas (2002). A handbook of qualitative methodologies for mass communication research. London: Routledge
  4. Mayring, Philipp. (2014). Qualitative content analysis: Theoretical foundation, basic procedures and software solution. http://nbn-resolving.de/urn:nbn:de:0168-ssoar-395173.

  • تاریخ دریافت 18 آبان 1403
  • تاریخ بازنگری 19 آذر 1403
  • تاریخ پذیرش 23 آذر 1403
  • تاریخ اولین انتشار 27 اسفند 1403
  • تاریخ انتشار 01 شهریور 1404