اسلام شناسی و قرآن پژوهی در جهان معاصر

اسلام شناسی و قرآن پژوهی در جهان معاصر

مطالعه تطبیقی تفاسیر معاصر از آموزه جهاد در قرآن کریم با تمرکز بر آیه 190 بقره

نوع مقاله : علمی پژوهشی

نویسنده
دانشیارپژوهشکده مطالعات قرآنی ، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، تهران، ایران.
چکیده
جهاد و قتال در راه خدا در آیات پرشماری از قرآن مطرح شده است. صرف نظر از آیاتی که به احکام و قوانین جهاد و نیز اهمیت قتال و ترغیب و تشویق به جهاد و پاداش مجاهدان پرداخته ، در آیات 190 -195 بقره راهبردها و دامنه جهاد تعیین گردیده است. مفسران معاصر در مواجهه با آیات جهاد دو راهبرد متمایز تهاجمی و دفاعی را در تفسیر این آیات برگزیده اند. ایدة جهاد تهاجمی برای نابودی کفر و شرک بیش از همه از سوی گروه های مسلمان مصری مطرح شد که در حال مبارزه با اشغال گران غربی سرزمین های خود بودند. در واقع سید قطب و دیگر رهبران اخوان المسلمین بر اساس دیدگاه های ابن تیمیه ، جهاد و کشتن کافران را تنها مسیر هدایت و کمال انسان و رهایی از فتنه شرک می دانند. اسلام گراهای افراطی نیز بر اساس رهیافت سید قطب و ابن تیمیه ، نجات مسلمانان و انتشار دین را از مسیر جهاد و قتل کافران میسر دانسته اند. در مقابل ، مفسران دیگری به جهاد دفاعی قایل هستند و قتل و کشتار افراد به دلیل شرک و عقاید غیر اسلامی را مجاز نمی دانند. ضرورت دفاع از توحید و نابودی کفر و نیز اهمیت جهاد برای کمال انسان ، دو وجه تشابه دیدگاه های مفسران معاصر است. تمایز در مفهوم کفر ، فتنه و آزادی نیز در شمار وجوه تمایز دو رویکرد تفسیری درباره جهاد است.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

A comparative study of contemporary interpretations of the doctrine of Jihad in the Holy Quran, focusing on verse 190 of Al-Baqarah.

نویسنده English

Forough Parsa
Department of Quranic Study, Institute for Humanities& Cultural Studies.
چکیده English

Jihad and fighting in the way of God are mentioned in numerous verses of the Quran. . Regardless of the verses that deal with the rules and laws of Jihad, as well as the importance of fighting, encouraging and encouraging Jihad, and rewarding the Mujahideen. In verses 190-195 of Al-Baqarah, the strategies and scope of Jihad are determined. Contemporary commentators have chosen two distinct offensive and defensive strategies in the interpretation of the verses of Jihad. The idea of an aggressive jihad to destroy disbelief and polytheism was mostly proposed by Egyptian Muslim groups who were fighting against the Western invaders of their lands. In fact, Sayyid Qutb and other leaders of the Muslim Brotherhood, based on the views of Ibn Taymiyyah, consider Jihad and killing the infidels as the only way to guide and perfect human beings and free them from the temptation of polytheism. According to the approach of Seyyid Qutb and Ibn Taymiyyah, radical Islamists have found it possible to save Muslims and spread religion through jihad and killing infidels. On the other hand, other commentators are committed to defensive jihad and do not allow the killing of people due to polytheism and non-Islamic beliefs. The necessity of defending monotheism and destroying disbelief as well as the importance of Jihad for human perfection are two aspects of the views of contemporary commentators. The difference in the concept of disbelief, sedition and freedom is also one of the differences between the two interpretive approaches about Jihad.

کلیدواژه‌ها English

Offensive jihad
defensive jihad
Sayyid Qutb
Ibn Taymiyyah
extreme Islamist groups
  1. الجوهری، اسماعیل بن حماد (1376 ق)، الصحاح تاج اللغه و صحاح العربیه، تحقیق عطار احمد عبدالغفور، بیروت، دارالعلم للملایین.
  2. ابن تیمیه، احمدبن عبدالحلیم (1416 ق)، مجموع الفتاوی، تحقیق عبدالرحمن بن محمد بن قاسم، مدینه، مجمع الملک فهد.
  3. ابن منظور، محمد بن مکرم (1414 ق)، لسان العرب، بیروت، دار صادر.
  4. ایازى، سید محمدعلى (1395 ش)، آزادى در قرآن، تهران، ذکر.
  5. آرمین، محسن (1388 ش)، جریان‌های تفسیری معاصر و مسئله آزادی، تهران، نشر نی.
  6. بن باز، عبدالعزیز (بی‌تا)، العقیده الصحیحه و ما یضادها و نواقض الاسلام، ریاض، وزارة الشئون الاسلامیه و الدعوه و الارشاد.
  7. جوادی آملی، آیت‌الله (1388 ش)، تسنیم، تحقیق حجه الاسلام علی اسلامی، قم، بنیاد بین‌المللی اسراء.
  8. خرمشاهی، 1377
  9. دکمجیان، هرایر (1989)، الاصولیه الاسلامیه فی الوطن العربی، ترجمه محمد سعید الوارث، دارالوفاء للطباعه، المنصوریه.
  10. راغب اصفهانى، حسین بن محمد، ترجمه و تحقیق مفردات الفاظ قرآن با تفسیر لغوى و ادبى قرآن، 4 جلد، مرتضوى - ایران - تهران، چاپ: 1، 1369 ه.ش. (ترجمه و تحقیق مفردات الفاظ قرآن ج‏3 130)
  11. راغب اصفهانى، حسین بن محمد، مفردات ألفاظ القرآن، 1 جلد، دارالشامیة - لبنان - بیروت، چاپ: 1، 1412 ه.ق.
  12. رضا، محمد رشید (1414 ق)، تفسیر القرآن‌الحکیم الشهیر بتفسیر المنار، بیروت، دارالمعرفة.
  13. رفعت، سید احمد (1991 م)، النبی المسلح، لندن، بی‌نا.
  14. زحیلی، وهبه (1419 ق)، آثار الحرب فی الفقه‌الاسلامی، دمشق، دارالفکر.
  15. سبزواری، مهذب الاحکام، دار التفسیر، ج ۱۵، ص ۸۱.
  16. شهری، ملفی بن حسن، حقیقه الدارین، ص 76.
  17. صداقت ثمر حسینی، کامیار (1398)، داعش در آینه ساختار ساختارهای وهابیت، دو فصلنامه سلفی پژوهی، سال پنجم، شماره 9، ص 7-22.
  18. طباطبایى، محمدحسین‏، ترجمه تفسیر المیزان‏(1374 ش)، مترجم: موسوى، محمدباقر، قم، جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، دفتر انتشارات اسلامى.‏
  19. عبدالسلام فرج، محمد، الجهاد الفریضه الغائبه، سایت منبر التوحید و الجهاد tawhed.ws
  20. ابن حزم، علی بن احمد (بی‌تا)، المحلی بالآثار، بیروت، دارالفکر.
  21. عزام عبدالله، ذکریات فلسطین، سایت منبر التوحید و الجهاد tawhed.ws
  22. فرهنگ ابجدی، صفحه: ۶۸۳.
  23. فضل‌الله، محمدحسین (1419 ق)، من وحى القرآن‏، بیروت، دارالملاک‏
  24. فوزی، یحیی (1392)، «جریان شناسی فکری جنبش بیداری اسلامی»، فصلنامه انقلاب اسلامی، سال دهم شماره 33، ص 123-140.
  25. قرشى بنابى، على‏اکبر (1371 ش)، قاموس قرآن‏، ایران- تهران‏، دارالکتب الإسلامیة.
  26. قطب، سید (1986)، خصائص التصور الاسلامی و مقوماته، قاهره، دارالشروق.
  27. قطب، سید (1425 ق)، فى ظلال القرآن، بیروت، دارالشروق.
  28. قطب، سید (1979 م)، معالم فی الطریق، بیروت، دارالشروق.
  29. لطفی، علی‌اکبر (1397)، بررسی تأثیرات اندیشه ابن تیمیه بر عملکرد سلفیه جهادی، پژوهشنامه نقد وهابیت: سراج منیر، سال هشتم، شماره 31، ص 57-79.
  30. المشعبی، منهج ابن‌تیمیة فی مسألة التکفیر، ۱۴۱۸ ق
  31. مصباح یزدی، آیت‌الله محمدتقی (1394 ش)، جنگ و جهاد در قرآن، قم، انتشارات مؤسسه آموزشى و پژوهشى امام خمینى (قدس سره).
  32. مغنیه، محمدجواد (1424 ق)، التفسیر الکاشف، قم، دار الکتاب الإسلامی.
  33. مقدسی، ابو محمد و عاصم برقاوی، التوحید و الجهاد عنوان التمیز، سایت منبر التوحید و الجهاد tawhed.ws
  34. المنجد فی اللغة
  35. نجفی، محمد بن حسن (1404 ق) جواهر الکلام، تحقیق محمد آخوندی و عباس قوچانی، بیروت، داراحیاء التراث.

  • تاریخ دریافت 18 بهمن 1403
  • تاریخ بازنگری 11 اسفند 1403
  • تاریخ پذیرش 30 بهمن 1403
  • تاریخ اولین انتشار 30 بهمن 1403
  • تاریخ انتشار 01 اسفند 1403