اسلام شناسی و قرآن پژوهی در جهان معاصر

اسلام شناسی و قرآن پژوهی در جهان معاصر

جایگاه «تصویر» در قرآن و نسبت آن با آیین ها و هنرهای دینی

نوع مقاله : علمی پژوهشی

نویسندگان
1 پژوهشکده مطالعات فرهنگی و ارتباطات/ پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی/ تهران. ایران
2 گروه ارتباطات/ دانشکده علوم اجتماعی/ دانشگاه تهران
3 گروه پژوهش و تاریخ هنر/ دانشکده هنر/ دانشگاه تربیت مدرس
چکیده
سیر تحولات تاریخی نشانگر آن است که همواره پیام دینی بر مبنای «کلمه» و «گفتاری» بوده که برای مردم بازگو می شده و به بیان دیگر ظرف «کلام» بستر ارائه پیام دینی بوده است. اما آنچه در زمانه حاضر، آن را دچار چالش نموده، ویژگی های منحصر به فرد عصر و زمانه ای است که از آن تعبیر به «عصر تصویر» می کنند. در واقع با ظهور رسانه های نوین همچون سینما، تلویزیون و اینترنت، ظرف «تصویر» بستر ارائه پیام گردیده است.

در دین اسلام هم به نوعی بحث ممنوعیت بکارگیری تصویر در طول تاریخ مطرح بوده است و لذا همین امر زمینه ساز طرح دوباره این پرسش است که آیا به راستی دین اسلام با «تصویر» سر ناسازگاری دارد؟ این مقاله مدعی است که حداقل دین اسلام به 4 دلیل با تصویر همخوان و همراستا است: اول: جایگاه تصویر در متن مقدس قرآن، دوم: تبیین مفاهیم اسلامی با تصویرسازی کلامی، سوم: تصویر در قالب آیین های دینی و چهارم: جایگاه تصویر در هنر اسلامی.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

The place of "imagery" in the Qur'an and its relationship with religious rituals and arts

نویسندگان English

Bashir Motamedi 1
Mahdi Montazerghaem 2
Asghar Fahimifar 3
Abdollah Bicheranlou 2
1 Research Institute of Cultural Studies and Communication/Research Institute of Humanities and Cultural Studies /Tehran. Iran
2 Department of Communication / Faculty of Social Sciences / University of Tehran
3 Art History and Research Department/ Faculty of Arts/ Tarbiat Modares University
چکیده English

The course of historical developments indicates that "word" and "speech" have always served a basis for delivering religious messages to the people. In other words, "word" as a container has been a platform for presenting religious messages. However this concept has been seriously challenged by the unique features of the era that is referred to as the "image era" in the contemporary age. In fact with the advent of new media such as cinema, television, and Internet, messages are presented on an "image" basis.

As in other religions, Islam also has restrained/prohibited the use of "images" partly throughout history, which brings up this question once more whether or not the religion is inconsistent with "image" and "imagery". This paper however claims that Islam is (definitely) consistent with these concepts for at least four reasons: (a) the place of imagery in the holy text of the Quran; (b) explaining Islamic concepts with verbal imagery; (c) image in the form of religious rituals; and (d) the place of "image" in Islamic art.

کلیدواژه‌ها English

: religions
new media
imagery
Quran
verbal imagery
visual rituals
Islamic art
  •  
  • احسنت، ساره (1390). بررسی مفهوم نور در آثار خوشنویسی مقدس با تکیه بر آثار میرعماد. دوفصلنامه هنرهای تجسمی نقش‌مایه. 4(7). ص 89- 96.
  • احمدوند، عباس (1389). سکه­های اسلامی؛ عاملی برای تداوم هنر نقاشی. فصلنامه پژوهش­های تاریخی. 46(5) 1389. ص17- 30.
  • اکبری، فاطمه؛ پورنامداریان، تقی؛ شیرازی، علی‌اصغر؛ آیت­اللهی، حبیب الله (1389). معرفت روحانی و رمزهای هندسی. پژوهشنامه زبان و ادب فارسی (گوهر گویا). 4(1). ص1-22.
  • ایول، ژاک (1985م). تعارض دینی میان تصویر و کلمه. ترجمه افشین خاکباز. گردآورنده سید حمیدرضا قادری(1391). جستارهایی در رسانه (3): دین و رسانه. قم: دانشگاه ادیان و مذاهب. ص 545-577.
  • بلخاری قهی، حسن (1390). فلسفه هنر اسلامی. تهران: شرکت انتشارات علمی و فرهنگی.
  • بورکهارت، تیتوس( 1967م). هنر مقدس. ترجمه جلال ستاری(1381). تهران: سروش.
  • حسن­وند، محمد کاظم (1382). بررسی مسأله ممنوعیت نقاشی در اسلام. مجله علوم انسانی. (11). ص31- 44.
  • خمینی، روح الله (بی­تا). اسرار نماز. قم: آزادی قم.
  • دِوییر، راشل ( 2006م). اسلامی کردن فیلم. ترجمه شاپور عظیمی. گردآورنده سید حمیدرضا قادری و حسین عمید(1388). جستارهایی در رسانه (2): دین و رسانه. قم: دانشگاه ادیان و مذاهب. ص 723- 791.
  • سیدی، سید حسین (1387). مؤلفه­های تصویر هنری در قرآن. فصلنامه اندیشه دینی دانشگاه شیراز. (27). ص 105- 116.
  • شاپوری، سعید (1380). تصویر در اسلام. فصلنامه کتاب ماه هنر. ( 37 و 38). ص 62-63.
  • شایسته­فر، مهناز؛ کیان، کتایون؛ شایسته­فر، زهره (1390). بررسی موضوعی شمایل­نگاری پیامبر اسلام (ص) در نگارگری دوره ایلخانی و حضرت مسیح (ع) در نقاشی مذهبی بیزانس متأخر. دوفصلنامه مطالعات هنر اسلامی. (14) . ص41- 60.
  • شریعتی، علی (1366). حج. تهران: الهام.
  • شهبازی، مجید؛ میرزایی، قاسم؛ محمدی­کیا، محمد (1391). نقش عناصر طبیعت و نمادپردازی در عرفان و هنر اسلامی. فصلنامه عرفان اسلامی. 8(32). ص223- 241.
  • طباطبایی، سید محمدحسین (1367). تفسیر المیزان. ترجمه سیدمحمدباقر موسوی همدانی. ج 19. قم: دفتر انتشارات اسلامی.
  • عرفت­پور، زینه (1395). تصویرپردازی هنری در قرآن کریم (با تکیه بر سوره­های دهر، مدثر، ق، مرسلات، مطففین). تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
  • فهیمی­فر، اصغر (1382) دیالکتیک شکل و محتوای مذهبی در تلویزیون. فصلنامه پژوهش­های ارتباطی (35). ص 73- 82.
  • قطب، سیدابراهیم (2002). التصویر الفنی فی القرآن. قاهره: دار الشروق.
  • محسنیانراد، مهدی (14 آبان 1382). حلقه وصل دین و رسانه: ص تشدید ادراک، تقلیل احساس. روزنامه ایران. 9(2630).
  • محسنیان­راد، مهدی (9بهمن 1383). حج نمایش اشتراکات به جای پرداختن به اختلافات. نشریه زائر. (25).
  • محمدی، مائده (1390). بررسی ساختار و محتوای نقاشی­های پشت­شیشه مذهبی. فصلنامه هنرهای تجسمی نقش­مایه. 4(8). ص73- 82.
  • مورگان، دیوید (2008م). «تصویر»، ترجمه امیر یزدیان. گردآورنده امیر یزدیان. کلیدواژگانی در باب دین، رسانه و فرهنگ(1391). قم: مرکز پژوهشهای اسلامی صدا و سیما. ص 117- 139.
  • مهدوی نژاد، محمد جواد (1381). هنر اسلامی در چالش مفاهیم معاصر و افقهای جدید. فصلنامه هنرهای زیبا. (12). ص23- 32.
  • نقره­کار، عبدالحمید؛ رئیسی، محمد منان (بهار1391). تحقق­پذیری هویت اسلامی در معماری اسلامی. فصلنامه مطالعات شهر ایرانی- اسلامی. (7). ص 5- 12.
  • هیلن­براند، روبرت(1994م ). معماری اسلامی. ترجمه باقر آیت­الله زاده شیرازی(1380). تهران: روزنه.
  • Graber, Oleg (2006). Islamic Art and Beyond.Hampshire: Ashgate Publishing Limited.
  • Gross, Larry P. , Kats, John Stuart, Ruby, Jay (2003). Image Ethics in the Digital Age: U of Minnesota Press.
  • Hocks, Mary E., Kendrick, Michelle R. ( 2005). Eloquent Images: ص Word and Image in the Age of New Media : MIT Press.
  • Mitchell, W. J. Thomas (2005). What Do Pictures Want?: ص The Lives and Loves of Images. Chicago: University of Chicago Press.
  • Naef, Silvia (2004). Y a-t-il une question de I' Image en Islam. Paris:
  •  

  • تاریخ دریافت 19 اردیبهشت 1403
  • تاریخ بازنگری 13 خرداد 1403
  • تاریخ پذیرش 04 مهر 1403
  • تاریخ اولین انتشار 04 مهر 1403
  • تاریخ انتشار 04 مهر 1403