اسلام شناسی و قرآن پژوهی در جهان معاصر

اسلام شناسی و قرآن پژوهی در جهان معاصر

واکاوی ریشه‌ها، اندیشه‌ها و روایات پیرامون خاتم بخشی علی(ع) در ولایت‌نامه‌ها

نوع مقاله : علمی پژوهشی

نویسندگان
1 پژوهشکده ادبیات، پژوهشگاه علوم انسانی
2 پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی فارغ التحصیل پست دکتری
چکیده
ماجرای خاتم بخشی امام علی (ع) هم در قرآن و هم در منابع تاریخی و ادبیِ کهن بازتاب گسترده‌ای داشته و با بحث ولایت ایشان گره‌خورده است. البته ریشه‌های تاریخی و اسطوره‌ای و نمادین این ماجرا به مفهوم ولایت در این واقعه، معانی تازه‌ای می‌بخشند که این مهم، به‌ویژه در ادبیات عرفانی منعکس شده است. همچنین در نوع ادبیِ فرعیِ ولایت نامه که ذیل ادبیات شیعه تعریف می‌شود می‌توان ماجراهای فرعی‌ای را دید که در ادامۀ واقعۀ منقول در سورة مائده است. در این مجال، ضمن پژوهش در شعر فارسی برای یافتن گسترۀ انعکاس این ماجرا، در پی آنیم که معانی ضمنی آن را که برگرفته از مفاهیم اسطوره‌ای و نمادین است تبیین کنیم. یافته‌های این پژوهش که با روش توصیفی تحلیلی صورت‌گرفته است، به ما نشان می‌دهد که ماجراهای فرعی شکل‌گرفته در ولایت نامه‌ها محصول تخیل شاعرانه نیستند؛ بلکه در متون کلامی پیش از آنها نیز نقل شده است.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

Analyzing the origins, thoughts and narratives about Khatam Bakshi Ali n the Velayat Namehs

نویسندگان English

Zahra Parsapoor 1
Akram Karami 2
1 Literature Research fa, Humanities Research Institute
2 Research Institute of Humanities Postdoctoral graduate
چکیده English

The story of giving the ring of Imam Ali (AS) is widely reflected both in the Quran and in ancient historical and literary sources and is tied to the discussion of his guardianship. Of course, the historical, mythological and symbolic roots of this event give new meanings to the concept of Velayat gin this event, which is especially reflected in mystical literature. Also, in the sub-literary genre of Velayat-nameh, which is defined under Shia literature, we can see the sub-Narratives that are the continuation of the event mentioned in Surah Ma'idah. In this essay while researching in Persian poetry to find the extent of reflection of this event, we seek to explain its implicit meanings which are derived from mythological and symbolic concepts. The findings of this research, which was carried out with a descriptive and analytical method, show us that the side stories formed in Velayat Namahs are not the product of poetic imagination; Rather, it is also mentioned in theological texts before them.

کلیدواژه‌ها English

Persian Poetry"
Ali (AS)"
Giving a Ring"
Velayat"
"
Chivalry"
  1. قرآن کریم.

    1. ابن یمین فریومدی، [بی­تا]. دیوان ابن یمین فریومدی. تهران: نشر سنایی.
    2. اهلی شیرازی،(1344). کلیات اشعار اهلی شیرازی. تصحیح حامد ربانی، تهران: نشر سنایی.
    3. جامی، نورالدین عبدالرحمن(1373). نفحات­الانس. تصحیح محمود عابدی، تهران: اطلاعات.
    4. جاوید، هوشنگ (1368 )مناقب­خوانی (موسیقی قدسی، مذهبی و آیینی ایرانی). تهران: سوره مهر.
    5. حسینی میلانی، علی(1389). جواهر الکلام فی معرفة الإمامة و الإمام. ج ۲. قم: مرکز حقایق اسلامی.
    6. زرین­کوب، عبدالحسین(1383).تصوف ایرانی در منظر تاریخی آن. ترجمه مجدالدین کیوانی، تهران: نشر سخن.
    7. سعدی شیرازی، مصلح الدین(1381). بوستان سعدی. تصحیح غلامحسین یوسفی، تهران: نشر خوارزمی.
    8. شریفی، ثریا؛ سرامی، قدمعلی(1393).بررسی ولایت در کشف­المحجوب هجویری. مجله عرفانیات در ادب فارسی. 5(18). صص 123-107.
    9. شفیعی کدکنی، محمدرضا(1387).قلندریه در تاریخ (دگردیسی‌های یک ایدئولوژی). تهران: نشر سخن.
    10. شمیسا، سیروس(1387).فرهنگ اشارات. تهران: میترا.
    11. شهریار، محمدحسین(1385). دیوان شهریار. ج ۱. تهران: مؤسسه انتشارات نگاه.
    12. -صابر ترمذی [بی­تا]. دیوان ادیب صابر ترمذی. تهران: نشر علمی.
    13. صحتی سردرودی، محمد(1379).غدیریه های فارسی (از قرن چهارم تا چهاردهم). تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.
    14. طباطبایی، سید محمدحسین(1997م). المیزان فی تفسیر القران. بیروت: مؤسسه الاعلمی للمطبوعات.
    15. عطار، محمد بن ابراهیم(1363). اسرارنامه. تصحیح محمد عباسی، تهران: کتاب‌فروشی فخر رازی.
    16. عطار، محمد بن ابراهیم؛سلماسی‌زاده، جواد(1382). منطق‌الطیر. تهران: مؤسسه فرهنگی اندیشه در گستر.
    17. علی بن احمد(1397). جنگ اشعار شیعی. تصحیح زهرا پارساپور و اکرم کرمی، تهران: کتابخانه، موزه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی.
    18. قاسم­نژاد، زهرا؛ رحیمی، زهرا(1393).معناشناسی سیستماتیک واژه ولایت. پژوهش‌نامه ثقلین. (1).صص ۶۲۹-۶۵۴.
    19. قائنی، سلطان محمد؛شریعتی تبار، مهدی(1399).اثبات الإمامة عن طریق العقل و النقل. ۴ ج. مشهد مقدس: آستانة الرضویة المقدسة. مجمع البحوث الإسلامیة.
    20. قشیری، ابوالقاسم(1374).ترجمه رساله قشیریه. تصحیح بدیع­الزمان فروزانفر، تهران: نشر علمی و فرهنگی.
    21. کرمی، اکرم(1402). گونه‌شناسی ادبیات منظوم شیعی قبل از عصر صفوی. تهران: امیرکبیر.
    22. کرمی، اکرم؛ بزرگ بیگدلی، سعید(1398).ولایت­نامه نوع ادبی عامیانه در حوزه شعر شیعی. مجله فرهنگ و ادبیات عامه. (27). صص 215-240.
    23. -کرمی، اکرم؛ پارساپور، زهرا(1402).پژوهشی در نوع ادبی منظومۀ فارغ گیلانی. مجله مطالعات ادبیات شیعی.1.(4). صص ۴۱-۶۸.
    24. کشفی ترمذی، محمد صالح بن عبدالله؛ منصوری، کوروش(1380).مناقب مرتضوی. تهران: روزنه.
    25. -کفاش، حمزه(1394).بررسی ولایت­نامه به‌مثابه گونة ادبی خاص شعر شیعی در قرن نهم. پایان­نامه کارشناسی‌ارشد. دانشکده ادبیات دانشگاه فردوسی مشهد.
    26. مجلسی، محمدباقر(1375).حلیة­المتقین. تهران: نشر بهروز.
    27. محمدی ری‌شهری، محمد؛ شیخی، حمیدرضا(1389) میزان‌الحکمة (با ترجمه فارسی). ۱۴ ج. قم: مؤسسه علمی فرهنگی دارالحدیث. سازمان چاپ و نشر.
    28. میبدی، احمد بن محمد(1371). کشف‌الاسرار و عدة الابرار. ج ۳. تهران: امیرکبیر.
    29. -میرخانی، عزت­السادات(1385) ولایت باوری و امامت محوری در فقه جعفری. مجله فقه و حقوق خانواده. (41 و42) صص ۱۱-۴۴.

  • تاریخ دریافت 26 مرداد 1403
  • تاریخ بازنگری 23 مهر 1403
  • تاریخ پذیرش 25 شهریور 1403
  • تاریخ اولین انتشار 28 شهریور 1403
  • تاریخ انتشار 28 شهریور 1403