اسلام شناسی و قرآن پژوهی در جهان معاصر

اسلام شناسی و قرآن پژوهی در جهان معاصر

نمادشناسی واژه «طیر» در قرآن با تکیه بر رویکرد «ژان شوالیه» و «جی. سی کوپر»

نوع مقاله : علمی پژوهشی

نویسنده
استادیار پژوهشکده مطالعات میان رشته ای قرآن دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران.
چکیده
«طیر» در قرآن به معنای متبادر «پرنده» در موارد متعدد استعمال شده است. بررسی معانی این لفظ در آیات مربوطه با عنایت به سیاق و کلمات همنشین و آرای تفسیری بر وجود معانی دیگری افزون بر مفهوم «پرنده» در بسیاری از کاربردها دلالت می کند. این امر، برضرورت انجام پژوهش دقیق تری پیرامون معانی تلویحی«طیر» در قرآن با رویکردهای زبانشناختی صحه می گذارد. نمادشناسی از جمله روش های زبانشناختی است که به بررسی معانی ظاهری و غیرمأنوس کلماتی که از آن ها به نماد تعبیر می شود، می پردازد. از آنجایی که کاربردهای قرآنی «طیر» در بررسی اولیه واجد هر دو معنای ظاهری و تلویحی هستند، می توانند از منظر دانش نمادشناسی نیز مورد واکاوی قرار گیرند. بر این اساس، پژوهش حاضر با تکیه بر رویکرد شوالیه و کوپر که پدیدآورندگان دو فرهنگنامه تخصصی نماد هستند، به بررسی رابطه نمادهای فرهنگی و آیینی مختلف«پرنده» با کاربردهای قرآنی پرداخته است. یافته های این پژوهش از وجود مشابهت زیاد میان کاربردهای قرآنی «طیر» و نمادهای آیینی_فرهنگی «پرنده» در قالب مفاهیم کلی«سرنوشت نیک یا بد»، «ارتباط با عالم بالا» و «قدسیت» حکایت می کند.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

Symbology of the word "Teyr" in the Qur'an based on the approach of "Jean Chevalier" and "J. C. Cooper

نویسنده English

Zahra Besharati
Assistant Professor, Research School of Interdisciplinary Quran Studies, Shahid Beheshti University, Tehran, Iran
چکیده English

"Teyr" is used in the Qur'an in the literal sense of "bird" in many cases. Examining the meanings of this word in the relevant verses, taking into account the context and accompanying words and interpretation opinions, indicates the existence of other meanings in addition to the concept of "Teyr" in many applications. This confirms the necessity of conducting a more detailed research on the implied meanings of "bird" in the Qur'an with linguistic approaches. Symbolology is one of the linguistic methods that examines the apparent and unfamiliar meanings of words that are interpreted as symbols. Since the Qur'anic uses of "bird" have both apparent and implied meanings in the initial analysis, they can also be analyzed from the perspective of symbology. Based on this, the present research, relying on the approach of Chevaliyeh and Cooper, who are the authors of two specialized dictionaries of symbols, has investigated the relationship between different cultural and ritual symbols of "Teyr" with Quranic uses. The findings of this research indicate the existence of a great similarity between the Quranic uses of "Teyr" and the ritual-cultural symbols of "bird" in the form of the general concepts of "good or bad fate", "connection with the higher world" and "sanctity".

کلیدواژه‌ها English

Quran
Symbol
Teyr
Knight
Cooper
  1. قرآن کریم

    1. آل غازی ملاحویش، سید عبدالقادر،(1372ش)، بیان المعانی، دمشق، مطبعه الترقی.
    2. ابن ابی زمنین، محمدبن عبدالله،(1424ق)، تفسیر ابن ابی زمنین، بیروت، دارالکتب العلمیه.
    3. ابن­عاشور، محمدبن طاهر،(1420 ق)، التحریر و التنویر، بیروت، موسسة التاریخ العربی.
    4. ابن قتیبه، عبدالله بن مسلم،(1411 ق)، غریب القرآن، بی­جا، بی­نا.
    5. ابن­منظور، محمدبن‌مکرم،(1414ق)، لسان العرب، محقق میردامادی جمال الدین، بیروت، دارالفکر للطباعه والنشر و التوزیع، دارصادر.
    6. اسدی، ابوالحسن، عشقی، علی، امیراحمدی، ابوالقاسم، (1400)، کاربرد کهن الگوهای رنگ در مثنوی معنوی بر پایه نظریه یونگ، مطالعات ادبیات تطبیقی، ش57.
    7. امامی، صابر، (1378ش)، نماد و جایگاه آن در قرآن، کتاب ماه هنر، ش12، صص32-40.
    8. بروجردی، محمدابراهیم، (1366ش)، تفسیر جامع، تهران، صدر.
    9. بشارتی، زهرا، (1398ش)، روابط معنایی اعداد در آیات آفرینش، رساله دکتری، دانشگاه علامه طباطبائی، تهران.
    10. بغوی، حسین بن مسعود،(1420ق)، معالم التنزیل فی تفسیر القرآن، بیروت، دار احیاء الثراث العربی.
    11. ثعالبی، عبدالرحمن ‌بن ‌محمد،(1418 ق)، جواهر الحسان فی تفسیر القرآن، بیروت، دار احیاء التراث العربی.
    12. ثعلبی، ابواسحاق، (1422ق)، الکشف و البیان، تحقیق ابومحمدابن عاشور، بیروت، داراحیاءالتراث العربی.
    13. حسینی شاه عبدالعظیمی، حسین بن احمد، (1363ش)، تفسیر اثناعشری، تهران ، میقات.
    14. ده مرده، حیدرعلی، امیری خراسانی، احمد، طالبیان، یحیی، بصیری، محمدصادق، (1386)، کنایه لغزان ترین موضوع در فن بیان، دانشکده ادبیات و علوم انسانی(باهنر کرمان)، ش22. 
    15. زمخشری، محمود بن عمر،(1979م)، اساس البلاغة، بیروت، دارصادر.
    16. زید بن علی بن الحسین (ع) (1412ق)، تفسیر شهید علی بن الحسن ( تفسیر غریب القرآن) تحقیق حسن بن محمدتقی، بیروت، دارالعالمیه.
    17. سمرقندی، نصربن محمدبن احمد،(1416ق)، بحرالعلوم، تحقیق: عمربن غلام حسن عمروی، بیروت، دارالفکر.
    18. شپرد، رونا، (1393ش)، هزار نماد در هنر و اسطوره، ترجمه آزاده بیداربخت، نسترن لواسانی، تهران، نشرنی.
    19. شوکانی صنعانی، محمدبن علی،(1414ق)، فتح القدیر، بیروت، دارالکلم الطیب.
    20. طباطبایی، محمدحسین، (1417ق)، المیزان فی تفسیر القرآن، قم، جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.
    21. طبرانی، سلیمان بن احمد،(2008م)، التفسیرالکبیر: تفسیرالقرآن العظیم، اردن، دارالکتاب الثقافی.
    22. طبرسی، فضل بن حسن، (1372ش)، مجمع ‌البیان فی تفسیر القرآن، تهران، انتشارات ناصرخسرو.
    23. طبری، محمد بن جریر،(1412ق)، جامع البیان فی تفسیر القرآن، بیروت، دار المعرفه.
    24. طوسی، محمدبن حسن، (1431ق)، التبیان فی تفسیر القرآن، بیروت، دار احیاء التراث العربی.
    25. فراء، ابوزکریا یحیی بن زیاد،(1980م)، معانی القرآن، مصر، دارالمصریة للتألیف و الترجمة .
    26. فراهیدی، خلیل بن احمد، (1409ق)، العین، قم، نشر هجرت.
    27. فضل‌الله، سیدمحمدحسین،(1419ق)، من وحی القرآن، بیروت، دارالملاک للطباعه و النشر.
    28. فورد، میراندا بروس میت،(1388ش)، فرهنگ مصور نمادها و نشانه‏ها در جهان، ترجمه: ابوالقاسم دادور، زهرا تاران، تهران، کلهر، دانشگاه الزهرا.
    29. کوپر، جی سی،(1392ش)، فرهنگ نمادهای آیینی، ترجمه رقیه بهزادی، تهران، نشر علمی.
    30. مراغی، احمدبن مصطفی،(بی تا)، تفسیر المراغی، بیروت، داراحیاءالتراث العربی.
    31. مادیور، رنالدو، ب. ویلرایت، جوزف، (1382)، ترجمه: بهزاد برکت، نشریه ارغنون.
    32. معین، محمد، (1364)، فرهنگ فارسی، تهران، انتشارات امیرکبیر.
    33. مغنیه، محمد جواد،( 1424ق)، تفسیر الکا شف، تهران، دار الکتب الاسلامیه.
    34. مقاتل‌بن‌سلیمان بلخی،(1423ق)، تفسیر مقاتل بن سلیمان، بیروت، دارالاحیاء التراث العربی.
    35. مکارم شیرازی، ناصر،(1371ش)، تفسیر نمونه، تهران، دارالکتب الاسلامیه.
    36. نصیری، علی، (1388)،  قرآن و زبان نمادین، نشره معرفت، ش35.
    37. نورآقایی، آرش، (1387ش)، عدد، نماد، اسطوره، تهران، نشر افکار.
    38. یونگ، کارل گوستاو،(1395ش)، انسان و سمبل‌هایش، ترجمه: محمود سلطانیه، تهران، جامی. 

  • تاریخ دریافت 25 خرداد 1403
  • تاریخ بازنگری 10 مهر 1403
  • تاریخ پذیرش 25 شهریور 1403
  • تاریخ اولین انتشار 28 شهریور 1403
  • تاریخ انتشار 28 شهریور 1403