اسلام شناسی و قرآن پژوهی در جهان معاصر

اسلام شناسی و قرآن پژوهی در جهان معاصر

بررسی نقش توحید باوری در خانواده بر امیدآفرینی (با محوریت داستان حضرت موسی)

نوع مقاله : علمی پژوهشی

نویسندگان
1 استادیار و عضو هیأت علمی دانشگاه امام صادق (علیه السلام) پردیس خواهران، تهران، ایران.
2 طلبه سطح سه تفسیر و علوم قرآنی ، مجتمع علوم اسلامی کوثر، تهران، ایران.
چکیده
امیدآفرینی یکی از عناصر اساسی در تکامل و پیشرفت جوامع بشری است که با فراهم ساختن انگیزه لازم، مایه شوق انسان در رسیدن به آرزوها و درنهایت منجر به رشد می‌شود. ازآنجایی‌که خانواده مناسب‌ترین بستر تربیتی است با اثرگذاری در حیطه باورها، عادات و رفتار انسان، نقش بی‌بدیلی در نهادینه سازی عناصر تربیتی، هویت بخشی به افراد و ارتقای جامعه ایفا می‌کند؛ بنابراین هدف این پژوهش بررسی تأثیر توحید باوری در خانواده به‌عنوان یکی از اصول اساسی دین اسلام، بر عنصر امیدآفرینی که جزء لاینفک زندگیست، می‌باشد. این مقاله با روش توصیفی تحلیلی و گردآوری اطلاعات به‌صورت کتابخانه‌ای انجام‌شده است. یافته‌ها حاکی از آن است که در قرآن سه نوع امید (مطلوب، نامطلوب و امید به اموری که امیدی به آن نیست) معرفی‌شده و ره‌آورد توحید باوری بر هر سه نوع آن اثربخش بوده و به میزانی که مراتب توحید باوری افزایش یابد، کیفیت امید به سمت حقیقی و مطلوب آن سوق می‌یابد و از امید نامطلوب و کاذب فاصله می‌گیرد. نوع سوم امید نیز محصول اوج توحید باوری و مراتب والای آن است. نتیجه پژوهش مؤید آن است که ره‌آورد توحید باوری در یک کلمه همان امیدآفرینی حقیقی، بر پایه واقعیات هستی است که از طریق خانواده نمو یافته و در ساحت جامعه منتشر می‌گردد.

تازه های تحقیق

1 ـ خانواده با حاکمیت محبت و آرامش و به جهت داشتن کارکردهایی از قبیل تولید نسل، پرورش و تربیت نسل آینده و هویت بخشی به افراد، بهترین گزینه برای ترویج، فراگیری و هم‌افزایی عناصر مطلوب از قبیل امیدآفرینی در جامعه است.

۲ ـ موضوع امیدآفرینی، امری دامنه‌دار بوده و امید مطلوب و نامطلوب که دو طیف مختلف از آن به شمار می‌روند، از طریق شاخصه‌های موجود در سه حیطه شناختی، عاطفی و رفتاری از یکدیگر تفکیک‌شده و قابل‌تمایزند. امید مطلوب در حیطه شناختی، آگاهی به حقیقت وجود انسان و جهان پیرامون و ثبات نظام علی و معلولی است، در حیطه عاطفی به دلیل شناخت حقایق دارای حس اطمینان و آرامش است و در حیطه رفتار به سمت هدف و متعلق امید خویش درحرکت است.

3 ـ با بررسی معنای جامع توحید باوری و آثار آن بر زندگی، شناخت واقعی انسان و جهان، امنیت و آرامش، حریّت و آزادی از غیر خدا به‌عنوان ره‌آورد توحید باوری شناخته می‌شود.

4 ـ نگاه تطبیقی به تعریف امید و ره‌آورد توحید باوری، مؤید اثرگذاری توحید باوری در هر سه حیطه امید است، به‌طوری‌که هر چه میزان توحید باوری در خانواده افزایش یابد بر کیفیت امید مطلوب و حقیقی افزوده‌شده و از امید نامطلوب و کاذب فاصله می‌گیرد.

5 ـ با نگاه تاریخی به الگوهای ماندگار در قرآن و تحلیل آیات مربوط به حضرت موسی (ع)، نقش توحید باوری افراد خانواده در تأمین شاخصه‌های امید مطلوب و ارتقای کیفیت امیدآفرینی در حیطه شناختی، عاطفی و رفتاری و میل به حقایق و واقعیات، کاملاً مشهود است.

6 ـ آیات 29 و ۳۰ سوره قصص مبین امیدآفرینی از جنسی متفاوت است که تحت ضوابط معمول امید قرار نمی‌گیرد. امیدوارتر بودن به امری که بدان امیدی نیست نسبت به امری که بدان امید است، بدین معنا که امری ورای شناخت و فراتر از تلاش انسان پیشامد کند، تنها در سایه مراتب والای توحید باوری و اتکال به منبع لایزال الهی ممکن می‌گردد. به‌عبارت‌دیگر وجود ظن و گمان پایدار، بر پایه بینشی ژرف که حس آرامش را به همراه دارد ماحصل درجات والای توحید باوری راستین است.

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Examining the Role of Monotheistic Belief in the Family on Hopefulness: A Focus on the Story of Prophet Moses

نویسندگان English

Tahere Mohseni 1
Fadak Eizadi Dana 2
1 Assistant Professor and Faculty Member, Imam Sadiq University, Women's Campus , Tehran, Iran.
2 Level 3 Student of Quranic Interpretation and Sciences, Kosar Islamic Sciences Complex. Tehran, Iran
چکیده English

Hopefulness is a fundamental element in the evolution and progress of human societies. It provides the necessary motivation and fuels human aspiration to achieve their goals, ultimately leading to growth. Since the family is the most suitable educational environment, influencing human beliefs, habits, and behaviors, it plays an irreplaceable role in instilling educational elements, providing identity to individuals, and promoting society. Therefore, the aim of this research is to examine the impact of monotheistic belief in the family, as one of the fundamental principles of Islam, on the element of hopefulness, which is an integral part of life. This article is conducted using a descriptive-analytical method and information gathering from libraries. The findings indicate that three types of hope are introduced in the Quran: desirable, undesirable, and hope for things that there is no hope for. The impact of monotheistic belief on all three types is effective, and to the extent that the levels of monotheistic belief increase, the quality of hope tends towards its true and desirable form, and moves away from undesirable and false hope. The third type of hope is also the product of the peak of monotheistic belief and its high levels. The research result confirms that the outcome of monotheistic belief, in one word, is true hopefulness, based on the realities of existence, which grows through the family and spreads into society.

کلیدواژه‌ها English

Monotheistic Belief
Prophet Moses (AS).Monotheistic Belief
Family
Hopefulness
Prophet Moses (AS)
  1. قرآن کریم

    1. ابن‌بابویه، محمد بن علی، (۱۴۱۳ ق)، من لا یحضره الفقیه، محقق/مصحح: علی‌اکبر غفاری، قم، دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.
    2. ابن منظور، محمد بن مکرم، (1375)، لسان العرب، چاپ چهارم، دار بیروت.
    3. جوادی آملی، عبدالله، تسنیم: تفسیر قرآن کریم، مرکز نشر اسراء، ج ۵۴، ۵۵، ۶۱، ۶۲، ۶۳.
    4. جوادی آملی، عبدالله، (1383)، توحید در قرآن، ویرایش: حیدر علی ایوبی، چاپ اول، قم، مرکز
    5. جوهری، شکیبا سادات، (۱۳۸۷)، معماران تربیت: منزلت زن از دیدگاه اسلام و رهبران انقلاب اسلامی، قم، دفتر عقل.
    6. دهخدا، علی‌اکبر (۱۳۶۵): لغت‌نامه، مؤسسه انتشارات لغت‌نامه دهخدا.
    7. راغب اصفهانی، حسین بن محمد، (۱۴۱۶ ق)، مفردات الفاظ القرآن، نسخه ۴، دار القلم.
    8. زبیدی، مرتضی، (۱۳۸۵)، تاج العروس من جواهر القاموس، بی‌جا، دارالهدایه.
    9. سعیدی مهر، محمد، (۱۳۹۳)، آموزش کلام اسلامی، قم، کتاب طه.
    10. طباطبایی، سید محمدحسین، (۱۳۶۰)، ترجمه تفسیر المیزان، مترجم: مکارم شیرازی، ناصر، قم، بنیاد علمی و فرهنگی علامه طباطبایی.
    11. علامه مجلسی، (۱۴۰۳ ـ ۱۹۸۳ م)، بحارالانوار، تحقیق: سید ابراهیم میانجی، محمدباقر بهبودی، چاپ سوم، ط دار الاحیاء التراث.
    12. فراهیدی، خلیل بن احمد، (بی‌تا)، العین، محقق: مهدی مخزومی، ابراهیم سامرائی، دار و مکتبه الهلال.
    13. فیض کاشانی، محمد بن شاه مرتضی، (۱۴۰۶ ق)، الوافی، اصفهان، مکتبه الامام امیرالمؤمنین علی (ع).
    14. الکلینی، محمد بن یعقوب، (1407 ق)، الکافی، المحقق و المصحح:‌ علی‌اکبر غفاری، محمد آخوندی، چاپ چهارم، تهران، دار الکتب الإسلامیة.
    15. ماهنامه موعود، (1387)، ماهنامه موعود ۸۸، ماهنامه موعود، شماره دیجیتالی ۳۷۱۲.
    16. مرکز ملی پاسخگویی به سؤالات دینی، (بی‌تا)، پرس‌وجو با موضوع زنان، نسخه ۲، دیجیتالی.
    17. مصباح یزدی، محمدتقی، (۱۳۹۰)، آیین پرواز، چ هفتم، قم، مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی (ره).
    18. پرچم، اعظم، مریم فاتحی زاده، زهرا محققیان، (۱۳۹۲)، ابعاد سه‌گانه‌ی نظریه امید اسنایدر و تطبیق آن با دیدگاه قرآن کریم، دو فصلنامه علمی پژوهشی تحقیقات علوم قرآن و حدیث دانشگاه الزهرا (س)، سال دهم، شماره ۱، پیاپی ۱۹، ص ۱ ـ ۳۰.
    19. حاجی بابایی، حمیدرضا، (۱۳۹۶)، راهبرد تربیتی آرامش توحیدی خانواده از منظر قرآن، فصلنامه علمی ـپژوهشی مطالعات تفسیری، سال هشتم، شماره ۳۱، ص ۱۹۴ ـ ۱۸۱.
    20. خراسانی، علی، (1399)، نقش توحید باوری در مقاومت اسلامی از دیدگاه قرآن کریم، فصلنامه علوم قرآن و حدیث، شماره ۱، پیاپی ۳، ص ۱۱۹.
    21. مطهری پور، مرتضی، مسعود آذربایجانی، (۱۳۹۶)، ساختار معنایی امید درآیات قرآن کریم، فصلنامه علمی ـپژوهشی مطالعات تفسیری، سال هشتم، شماره ۳۲، ص ۸۰ ـ ۵۹.
دوره 2، شماره 1 - شماره پیاپی 3
فروردین 1402
صفحه 161-177

  • تاریخ دریافت 25 دی 1401
  • تاریخ بازنگری 22 اردیبهشت 1402
  • تاریخ پذیرش 25 مرداد 1402
  • تاریخ اولین انتشار 30 شهریور 1402
  • تاریخ انتشار 30 شهریور 1402