اسلام شناسی و قرآن پژوهی در جهان معاصر

اسلام شناسی و قرآن پژوهی در جهان معاصر

مشارکت اجتماعی - سیاسی زنان در جهان اسلام با تاکید بر آیات قرآنی

نوع مقاله : علمی پژوهشی

نویسندگان
1 استادیار زبان و ادبیات عرب دانشگاه علوم اسلامی محلاتی
2 دانشجوی دکترای زبان و ادبیات عرب دانشگاه آزاد اسلامی قم
چکیده
در این نوشتار کوشش شده است به بررسی مشارکت اجتماعی- سیاسی زنان در جهان اسلام پرداخته شود. از این حبث تلاش شده است تا ضمن نگاهی به سابقه جایگاه زنان در دیگر ادیان اسمانی پیش از اسلام همچون آموزها و تعالیم دین یهود و مسیحیت به بررسی جایگاه مشارکت اجتماعی- سیاسی زنان در قران کریم به عنوان مهمترین منبع معرفتی مسلمانان و جهان اسلام پرداخته شود. به نظر می رسد فراز و فرود مشارکت سیاسی زنان مسلمان در پیوند با تحولات تاریخی _ سیاسی جهان اسلام قرار دارد به این منظور با محوریت قرار دادن دگرگونی های سیاسی جهان اسلام می توان به ارزیابی و تحلیل مشارکت اجتماعی- سیاسی زنان در سه عصر نبوت، امامت و غیبت پرداخت و برای رسیدن به این موضوع از روش توصیفی-تحلیلی استفاده شده و نتایج حاصله از این تحقیق نشان می دهد که بغیراز دوره های نبوت ،امامت وانقلاب اسلامی درسایر دوره های تاریخی زنان صرفا از درون دربار و هیات حاکمه قدرت توانسته اند مشارکت سیاسی-اجتماعی داشته باشند و از درون بطن جامعه بندرت موردی مشاهده شده است. پیرو همین امر در مقاله تلاش خواهد شد تا طی آشنایی مختصر با مبانی مفهوم مشارکت اجتماعی- سیاسی به ارزیابی و تحلیل مشارکت اجتماعی- سیاسی زنان مسلمان در سه محور نبوت،امامت و غیبت پرداخته شود

تازه های تحقیق

در بررسی مشار کت اجتماعی-سیاسی زنان در فرهنگ اسلامی نشان داده شد که فرهنگ اسلامی نسبت به فرهنگ جاهلی در دوره حضور پیامبر(ص)تغییرات کمی و کیفی عمیقی روی داده است.زن به عنوان موجودی با درایت در عرصه های اجتماعی وبه قدر ضرورت حضور داشته و با رویکرد معنوی مورد تائید نظام اجتماعی-سیاسی اسلام قرار گرفته است.و پس از رحلت رسول‌خدا(ص) و روی کار آمدن دولت‌های ناشایست اسلامی‌ مسیر انحراف را طی کرد و از آموزه‌های نبوی فاصله گرفت.دردوره های خلافت بنی امیه و بنی عباس مشارکت زنان کم رنگ و بی رمق میشود و اگر فعالیتی وجود داشته از درون هسته قدرت و زنان حکومتی بوده است. دردوره صفویان هم مثل  دوره های قبل مشارکت از بطن جامعه مدنی در عرصه های سیاسی و اجتماعی  نبود بلکه زنان از پایگاه دربار درخشیده اند.اما در دوره قاجار بویژه مشروطه زنان با الگو گیری از مذهب تشیع و اعتماد به بخشی از روحانیت دلسوز و غیر درباری، مشارکت گسترده خودشان را به منصه ظهور می رسانند.و در دوره پهلوی بعلت اینکه الگوی مشارکت اجتماعی-سیاسی زنان کپی برداری و کلیشه ای از فرهنگ وتمدن غرب بود مورد استقبال قرار نگرفت و زنان با شورش علیه امیال و افکار غرب به آغوش اسلام  راستین در دوره انقلاب اسلامی برگشتند و انقلاب اسلامی را تنها منجی نجات زن و ارتقای سلامت مقام زن در سطح اجتماع و سیاست دانستند.

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Socio-Political Participation of Women in the Islamic World: An Emphasis on Quranic Verses

نویسندگان English

Noroddin Parvin 1
Shahnaz Pournaseri 2
1 Assistant Professor of Arabic Language and Literature, Islamic Sciences University of Mahallat
2 Ph.D. Student in Arabic Language and Literature, Islamic Azad University, Qom
چکیده English

This study delves into the examination of women's socio-political participation in the Islamic world. It aims to explore the historical context of women's position in other Abrahamic religions, including the teachings of Judaism and Christianity, and subsequently analyze their socio-political participation within the framework of the Quran, the primary source of knowledge for Muslims and the Islamic world. It appears that the fluctuations in Muslim women's political participation are intertwined with the historical and political developments of the Islamic world. In this regard, by focusing on the political transformations of the Islamic world, we can evaluate and analyze women's socio-political participation in the three eras of prophethood, imamate, and occultation. To achieve this objective, a descriptive-analytical approach is employed. The findings of this research reveal that, with the exception of the periods of prophethood, imamate, and the Islamic Revolution, in other historical periods, women have only been able to participate socio-politically from within the confines of the court and the ruling elite, and rarely have instances been observed from within the broader society. Following this, the article will endeavor to evaluate and analyze the socio-political participation of Muslim women in the three axes of prophethood, imamate, and occultation, after a brief introduction to the fundamental concepts of socio-political participation

کلیدواژه‌ها English

Socio-Political Participation
Women
Islamic World
Prophethood
Imamate
Occultation
  • قرآن کریم
  • ابن اثیر، علی بن محمد(بی تا)، اسد الغابة فی معرفة الصحابة،بی جا: احمد ابراهیم البنا، ج5.
  • بدرالملوک بامداد، مشعل‌داران و پیشتازان آزادی زنان، ج2، تهران، زیتون، 1352.
  • پاولویچ، میخائیل، سه مقاله درباره مشروطه، ترجمه: م. هوشیار، تهران، حبیبی، 1357.
  • ترکمان، اسکندربیگ منشی، عالم آرای عباسی، به کوشش ایرج افشار، ج 1 ، تهران: امیر کبیر، 1350.
  • زیباکلام، صادق، رضاشاه، تهران: روزنه، ۱۳۹۸،
  • حسن ابراهیم، حسن، تاریخ سیاسی اسلام‌، ترجمه ابوالقاسم پاینده‌، ج3، تهران : بدرقه جاویدان ،1380.
  • حافظیان، محمدحسین، زنان انقلاب، داستان ناگفته، تهران: اندیشه برتر، 1380.
  • خاکسار، علی، مجموعه مقالات کارگاه آموزشی توسعه‌ی مشارکت زنان، تهران: دانشگاه علامه، چاپ اول، 1380.
  • خسروپناه، محمدحسین، هدف‌ها و مبارزه زن ایرانی، تهران، پیام امروز، 1381.
  • خمینی،روح اله ، صحیفه امام خمینی ، ج7، تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی ،
  • ساناساریان، الیز، طغیان افول و سرکوب از ۱۲۸۰ تا انقلاب ۱۳۵۷، ترجمهٔ نوشین احمدی خراسانی، تهران: نشر اختران، ۱۳۸۴.
  • سیرجانی، سعید ، وقایع اتفاقیه، تهران: نوین، 1362.
  • شوکراس، ویلیام، آخرین سفر شاه، ترجمه‌ی عبدالرضا هوشنگ مهدوی، تهران، البرز، 1369.
  • طالب زاده،مهدی.مدیریت روستائی در ایران،تهران: انتشارات سمت.
  • عافیت، محمدرضا، سردار ملی ستارخان. تبریز، اندیشه، 1352.
  • کاساکوفسکی، کلنل، خاطرات کلنل کاساکوفسکی، ترجمه: عباس‌قلی جلی، تهران، سیمرغ، 1353.
  • کدی، نیکی، ریشه های انقلاب ایران، ترجمه عبدالرحیم گواهی، تهران، قلم، 1369.
  • ملک زاده، مهدی، تاریخ انقلاب مشروطیت ایران، جلد ،6 تهران: ابن سینا،1351.
  • مطهری، مرتضی، آینده انقلاب اسلامی ایران، قم: انتشارات صدرا، 1387.
  • هوشنگ مهدوی، عبدالرضا، صحنه‌هایی از تاریخ معاصر ایران (مجموعه مقالات)، تهران: انتشارات علمی، 1377.
  • مارکام، کلمنت، تاریخ ایران در دوره قاجار، ترجمه: میرزارحیم فرزانه، تهران: فرهنگ ایران، 1364.
  • نجمی، ناصر، طهران عهد ناصری، تهران: عطار، 1370.
  • نفیسی، سعید، تاریخ اجتماعی و سیاسی ایران در دوره معاصر، ج2، تهران: بنیاد، 1364.
  • مصفّا، نسرین ، مشارکت سیاسی زنان در ایران، تهران، وزارت امورخارجه، 1375.
  • احمدی، محسن ،(۱۳۸۳)، «پری‌خان خانم». در موسوی بجنوردی، کاظم. دائرةالمعارف بزرگ اسلامی. ج. ۱۳. تهران: مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی. صص. ۶۲۱–۶۲۲.
  • پارسا دوست، منوچهر، شاه محمّد پادشاهی که شاه نبود، تهران: شرکت سهامی انتشار، ۱۳۸۱.
  • طبری، محمد بن جریر، تاریخ طبری، ج 2 لبنان: بیروت. بی نا.
  • مسعودی،علی بن حسین ،مروج الذهب، ج4، بیروت: 1965 .
  • طقوش، محمدسهیل، دولت عباسیان، ترجمه حجت الله جودکی، قم، پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، ۱۳۹۴.
  • ran and Its Place Among Nations. Authors, Alidad Mafinezam, Aria Mehrabi. Publisher, Bloomsbury Academic, 2008. ISBN, 0275999262, 9780275999261

 

فهرست مطبوعات :

  • آیت الهی ، زهرا(1388) گستره ی مشارکت زنان در تاریخ اسلام، فصلنامه شورای فرهنگی و اجتماعی زنان، شماره 2
  • بهرامی، فاطمه، "جایگاه زن در قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران"، فصلنامه علمی ترویجی بانوان شیعه، سال 5، شماره 18، 1387، ص 125.
  • تکمیل ،همایون، «بررسی موقع و منزلت زن در تاریخ ایران»، مجله فرهنگ و زندگی، ش 19و20 (پاییز و زمستان)، 1354، ص19.
  • حسینی، موسی،(1380) دیدگاه قرآن درباره ی مشارکت سیاسی زنان،
  • فصلنامه پژوهشهای قرانی ، شماره 26-25، صفحات 181-170.
  • جلالی کندری، سهیلا(1382) حضور نظامی زنان در عصر اسلام، فصلنامه علوم انسانی، سال سیزدهم ، شماره 46.
  • زرین‌باف شهر، فریبا،1384،فعالیت‌های اقتصادی زنان در زیارتگاه شهر اردبیل، فصلنامه علمی - تخصصی نامه تاریخ پژوهان، سال یکم، شماره سوم، پائیز، ص 96.
  • شریفی، علی،(1394)، مبانی قرانی جواز مشارکت سیاسی زنان در انقلاب اسلامی ، فصلنامه پژوهشهای انقلاب اسلامی ، سال چهارم ، شماره چهاردهم، صفحات 108-87.
  • غروی نایینی،نهله،(1388)، مشارکت سیاسی زنان در صدر اسلام، فصلنامه مطالعات راهبردی زنان،شماره46.
  • نصیری، حلیمه،(1394)، بررسی تطبیقی برخی از مسایل زنان در اسلام ، مسیحیت و یهودیت ، دوفصلنامه علمی_تخصصی مطالعات پژوهشی زنان ، دوره دوم ، شماره سوم ، صفحات 62-39.
  • واعظی، محمد جواد؛ جباری محمد رضا،(1389)، نگاه تاریخی به وضعیت زن در اسلام، دوفصلنامه تاریخ اسلام، سال هفتم، شماره دوم.

  • تاریخ دریافت 08 بهمن 1401
  • تاریخ بازنگری 09 اسفند 1401
  • تاریخ پذیرش 11 اردیبهشت 1402
  • تاریخ اولین انتشار 30 تیر 1402
  • تاریخ انتشار 30 تیر 1402