اسلام شناسی و قرآن پژوهی در جهان معاصر

اسلام شناسی و قرآن پژوهی در جهان معاصر

بررسی تحلیلی مدخل کلمه‌الله دایره‌المعارف قرآن لیدن

نوع مقاله : علمی پژوهشی

نویسندگان
1 دانشیار گروه علوم قرآن و حدیث، دانشکده الهیات، دانشگاه الزهرا(س)، تهران، ایران.
2 دانشجوی دکترای گروه علوم قرآن و حدیث ،دانشکده الهیات، دانشگاه الزهرا(س)، تهران، ایران
چکیده
ماهیت کلام الهی در قالب وحی، همواره محل مناقشه‌ی آرا بوده است. در این‌راستا بررسی امر به وجود در قالب عبارت کن فیکون توجه محققان را جلب‌کرده‌است. برخی از جمله رادشایت، نویسنده‌ی مدخل کلمه‌الله در دایره‌المعارف قرآن لیدن، آن را خطاب لفظی تلقی کرده‌اند. پژوهش پیش‌ِرو با رویکرد توصیفی-تحلیلی این مدخل را بررسی کرده‌است. نتیجه آن‌که علی‌رغم دقت نگارنده در احصای آیات که نقطه قوت اصلی مدخل است؛ اظهارنظر بدون استناد و مراجعه به نظر مفسران، قیاس‌ بی‌مورد استدلال‌های قرآنی با آموزه‌های عهدین، ضعف در استنادهای قرآنی و ناآشنایی با مقدمات تفسیر قرآن از جمله کاستی‌های اثر به‌شمار می‌آید. به‌همین‌دلیل دو استنتاج بارزتر نویسنده مبنی بر وجود پیشینی امر و نیز بشری‌بودن لفظ قرآن، منتفی است؛ زیرا هرچند امر به وجود لفظی نیست، وحیِ‌قرآنی با توجه به ذوابعاد بودن بشر، با سمع لفظ و کلام‌الهی روی داده و آنچه که امروزه به‌عنوان قرآن در اختیار بشر قرارگرفته، عین کلام‌الهی است

تازه های تحقیق

در مدخل کلمه‌الله از دائره‌المعارف قرآن، با وجود گردآوری نسبتا جامع آیات، در حیطه‌ی بحث، نگارنده عموما برداشت صحیحی از آیات ارائه نداده و همین امر موجب استنتاج‌های ناسازگار با تعالیم اسلام و قرآن و نیز تفسیر نادرست و ناسازگار با متن قرآن، از کلمه‌الله است؛ بررسی و تحلیل مدخل حاکی از نقاط قوتی است که نشان از تخصص و تسلط نویسنده در مباحث معناشناسی و ترجمه دارد؛ با این وجود دو خلأ عدم ارجاع به کتاب­های لغت معتبر و اکتفا به ترجمه‌ی آیات و نیز ارائه‌ ندادن سابقه‌ی دیدگاه‌های کلامی مطرح درخصوص کلمه‌الله، ضعف علمی مدخل را نشان می­دهد.

رویکرد نویسنده مبتنی بر قیاس قرآن و عهدین در موارد متعددی از جمله قیاس بی‌مورد استدلال‌ها و نیز قیاس وحی قرآنی با عهدین، به­وضوح نمایان است؛ حال­آنکه برای تفسیر کلمه‌الله در قرآن، به چنین قیاس‌هایی نیاز نیست و آشنایی با مقدمات فهم و تفسیر قرآن و مراجعه به کتاب­های لغت معتبر و تفسیر، برای تبیین این مفهوم قرآنی، شرط لازم و کافی است. عدم ارجاع آیات متشابه به محکم و نیز در نظر نگرفتن اقتضای عوالم نیز در تحلیل و برداشت ناصحیح وجود پیشینی امر در عرض وجود خداوند، بسیار مؤثر بوده و نقطه ضعف مدخل است.

 فقدان توجه نویسنده‌ی مدخل به موارد پیش­گفته، تأثیر شایانی بر استنتاج و برداشت او از آیات قرآن دارد. در عین حال که از قیاس قرآن با عهدین، صرفا انگاره‌ی اقتباس به ذهن متبادر می‌شود و در تبیین مفهوم و آموزه‌ی قرآنی کلمه‌الله یاری‌گر نیست؛ چرا که کلام الهی و کلمه‌الله در قرآن از آموزه‌های عهدین در این خصوص، متمایز است

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Analytical study of the entry of Word of God in the Leiden Quran encyclopedia

نویسندگان English

Soheila Jalali kondori 1
Fateme Azimi 2
1 Associate Professor of Department of Quranic Studies and Hadith, Faculty of Theology, Alzahra University, Tehran, Iran.
2 Ph.D student, Department of Quranic and Hadith Sciences, Faculty of Theology, Alzahra University Tehran, Iran
چکیده English

The nature of the divine word in the form of revelation is a point of contention. In this regard, the study of existence in the form of Kon Fayacon's phrase has attracted the attention of researchers. Some, including Radscheit, the author of the entry of Word of God in the Leiden Encyclopedia of the Qur'an, have considered it a verbal address. The upcoming research has examined this entry with a descriptive-analytical approach. The result is that despite the author's accuracy in the number of verses, which is the main strength of the entry; Commenting without citing and referring to the opinions of commentators, inappropriate comparison of Quranic arguments with the teachings of the Testaments, weakness in Quranic citations and unfamiliarity with the basics of Quranic interpretation are among the shortcomings of the work. For this reason, the author's two more obvious conclusions about the prior existence of the matter and the humanity of the words of the Qur'an are ruled out; Because although it is not a matter of verbal existence, the revelation of the Qur'an, due to the immensity of human beings, happened by hearing the words and the divine words, and what is available today as the Qur'an is the same divine word.

کلیدواژه‌ها English

Qur'an
Word of God
Con Fayacon
Leiden encyclopedia of the Qur'an
speech of God
  1. قرآن کریم.
  2. نهج‌البلاغه (بی­تا). محقق: صبحی­الصالح، بیروت: دارالکتب­اللبنانی.
  3. صحیفه سجادیه، (۱۳۷۵ش). ترجمه: عبدالمحمد آیتی، تهران: انتشارات سروش، چاپ دوم.
  4. آرمسترانگ، کارل (1383ش). زندگی‌نامه‌ی پیامبر اسلام، ترجمه‌ی کیانوش حشمتی، تهران: انتشارات حکمت.
  5. آلوسی، سید محمود (بی­تا). روح المعانی فی‌تفسیر القرآن العظیم و السبع المثانی، کتابخانه مدرسه فقاهت.
  6. ابوالفتوح­رازی، حسین‌بن­علی (1376ش). روض‌الجنان و روح‌الجنان فی تفسیر القرآن، مصحح: محمدجعفر یاحقی، مشهد: انتشارات آستان­قدس­رضوی و بنیاد­پژوهش‌های­اسلامی.
  7. اسدی، علی (تابستان1396). بررسی و نقد نظریه‌ی اقتباس قرآن از عهدین، نشریه معرفت ادیان، سال هشتم، شماره ۳، پیاپی ۳۱.
  8. اوئن، هاوپاری (1380ش). دیدگاه‌ها دربارة خدا، ترجمه: حمید بخشنده، قم: اشراق.
  9. ابن­درید، محمد‌بن‌حسن (1987م). جمهره‌اللغه، محقق: رمزی‌منیر بعلبکی، بیروت: دارالعلم للملایین، چاپ اول.
  10. ابن­عاشور، محمدطاهر (بی­تا). تحریر المعنی السدید و تنویر العقل الجدید من تفسیر الکتاب المجید (التحریر و التنویر)، کتابخانه مدرسه فقاهت.
  11. اقبال، مظفر (بهار و تابستان 1388). خاورشناسی و دایره‌المعارف قرآن لیدن، نشریه‌ی قرآن‌پژوهی خاورشناسان (قرآن و مستشرقان)، سال چهارم، شماره‌ی ۱، پیاپی۶.
  12. ایجی، میرسیدشریف (1325ق). شرح المواقف، مصحح: بدرالدین نعسانی، قم: انتشارات شریف رضی، چاپ اول.
  13. بقاعی، ابراهیم‌بن­عمر (بی­تا). نظم الدرر فی تناسب الآیات و السور، قاهره: دارالکتب الاسلامی.
  14. بیضاوی، عبدالله (بی­تا). انوار التنزیل و اسرار التأویل، بیروت: دارالفکر.
  15. تنی، مریل­سی (1363ش). معرفی عهد جدید، ترجمه: ط. میکائیلیان، قم: حیات ابدی.
  16. ثعالبی، أبوزید (1418ق). الجواهر الحسان فی تفسیر القرآن، محقق: عبدالفتاح أبوسنه، بیروت: دار احیاء التراث العربی.
  17. جعفری و سعیدی مهر (بهار 1396). امیر و محمد، رابطه‌ی وجود، موجود و ذات با تصور خداوند در نظام فلسفی-الهیاتی توماس آکویینی، فصلنامه اندیشه دینی دانشگاه شیراز، دوره ۱۷، شماره ۱، پیاپی ۶۲، صص۴۵-۶۴.
  18. جوادی آملی، عبدالله (1382ش). تفسیر تسنیم، قم: مرکز نشر اسراء.
  19. جوادی آملی، عبدالله (1369ش). شرح حکمت متعالیه، تهران: الزهرا (س).
  20. حمزئیان و رشیدی نسب، عظیم و طوبی (پاییز 1395). بررسی تعالی و حضور در مثنوی معنوی، فصلنامه‌ی فلسفه و کلام اسلامی آینه‌ی معرفت، دانشگاه شهید بهشتی.
  21. راغب اصفهانی، حسین بن­محمد (1412ق). المفردات فی غریب القرآن، بیروت: دارالقلم، چاپ اول.
  22. رضایی هفتادر و همتیان، حسن و مهدی (1395ش). آسیب‌شناسی دیدگاه یوری روبین در مورد اصالت وحی، نشریه‌ی قرآن‌پژوهی خاورشناسان، شماره 20.
  23. زمخشری، جارالله محمود بن­عمر (بی­تا). الکشاف عن حقایق غوامض التنزیل و عیون الأقاویل فی وجوه التأویل، کتابخانه مدرسه فقاهت.
  24. ژیلسون، اتین (1384ش). تومیسم، ترجمه‌: سید ضیاءالدین دهشیری، تهران: مؤسسه انتشارات حکمت.
  25. سهروردی، شهاب‌الدین­یحیی (1402ش). حکمه الاشراق، ترجمه‌: فتحعلی اکبری، تهران: انتشارات علم، چاپ سوم.
  26. صدرالدین شیرازی، محمدبن­ابراهیم­قوام (1981م). الحکمه‌المتعالیه فی الاسفار العقلیه­ ‌الاربعه، بیروت: دار احیاء التراث العربی.
  27. طباطبایی، سیدمحمدحسین (1382ش). المیزان فی­تفسیر القرآن، قم: اسماعیلیان.
  28. طبرسی، فضل‌بن‌حسن (1995م). مجمع‌البیان فی تفسیر القرآن، تحقیق و تعلیق لجنه من العلماء و الأخصائیین، چاپ اول، بیروت: مؤسسه الأعلمی للمطبوعات.
  29. طوسی، محمدبن­حسن (بی­تا). التبیان فی تفسیر القرآن، بیروت: دار احیاء التراث العربی.
  30. طوسی، محمدبن‌حسن (1417ق). عدۀ‌الصول، قم: مطبعه ستاره، چاپ اول.
  31. عبدالباقی، فؤاد (1364ق). المعجم المفهرس لألفاظ القرآن الکریم، قاهره: دار الکتب المصریه.
  32. علوی­مهر و محمدبلو، حسین و عبدالقادر (1398ش). بررسی مدخل وحی در دایره‌المعارف اولیور لیمن، نشریه‌ی قرآن‌پژوهی خاورشناسان، شماره 27.
  33. فخر­رازی، محمدبن­عمر (بی­تا). مفاتیح الغیب، کتابخانه مدرسه فقاهت.
  34. فراهیدی، خلیل‌بن‌احمد (بی­تا). العین، محقق: مهدی مخزومی و ابراهیم سامرائی، دار و مکتبه­الهلال.
  35. قاضی عبدالجبار (بی­تا). شرح الاصول الخمسه، تعلیق: احمدبن‌الحسین‌بن‌أبی‌هاشم، محقق: عبدالکریم عثمان، قاهره: مکتبه­وهبه.
  36. قشیری، عبدالکریم (بی­تا). لطایف‌الاشارات، کتابخانه مدرسه فقاهت.
  37. کارلایل، توماس (1349ق). الابطال، تعریب: محمد السباعی، قاهره: المطبعه المصریه بالازهر.
  38. کرمانی، محمدفهیم (1386ش). ترجمه انجیل برنابا، تهران: صحیفه‌ی خرد.
  39. کویپرس و صفوی، میشل و سید سلمان (فروردین 1388). قرآن را باید از نو شناخت، نشست «ساختارشناسی و روش‌شناسی در فهم آیات قرآنی» با نگاه به سوره‌ی مائده، کتاب ماه دین، شماره ۱۳۸.
  40. گیورگیو، ویرژیل (1342ش). محمد پیامبری که از نو باید شناخت، ترجمه‌: ذبیح‌الله منصوری، تهران: امیرکبیر.
  41. مشکور‌، محمدجواد (1357ش). فرهنگ تطبیقی عربی با زبان‌های سامی و ایرانی، تهران: انتشارات بنیار فرهنگ ایران.
  42. معرفت، محمدهادی (1391ش). علوم قرآنی، قم: مؤسسه التمهید.
دوره 2، شماره 1 - شماره پیاپی 3
فروردین 1402
صفحه 105-132

  • تاریخ دریافت 27 بهمن 1401
  • تاریخ پذیرش 06 شهریور 1402
  • تاریخ اولین انتشار 06 مهر 1402
  • تاریخ انتشار 06 مهر 1402