نقد دیدگاه لوکزنبرگ درباره خط عربی و کتابت قرآن کریم

پارسا, فروغ; نبئی, زهرا

doi:10.22034/iscw.2023.712652

نقد دیدگاه لوکزنبرگ درباره خط عربی و کتابت قرآن کریم

نوع مقاله : علمی پژوهشی

نویسندگان

فروغ پارسا ¹

زهرا نبئی ²

¹ دانشیار پژوهشکده مطالعات قرآنی پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، تهران، ایران

² کارشناس پژوهشکده مطالعات قرآنی پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، تهران، ایران.

10.22034/iscw.2023.712652

چکیده

کریستوف لوکزنبرگ (Christoph Luxenberg)، نام مستعار نویسندة کتاب خوانش سیروآرامی The Syro-Aramaic Reading of the Koran)) از قرآن است که ادعا کرده در زمان نزول قرآن، زبان و خط عربی ماهیت شناخته شده‌ای نداشته و اساساً قرآن به زبان، خط و الفبای سریانی تبلیغ و ترویج شده است. پیش از وی نیز آلفونس مینگانا (Alphonse Mingana) به وجود خاستگاهی سریانی برای زبان و خط قرآن قایل شده بود. خط همواره به مثابه یک پدیده فرهنگی از جنبه‌های مختلف مورد مطالعه قرار گرفته و به طور خاص دربارة خط عربی از سوی ادیبان و زبان‌شناسان و نیز باستان شناسان، تحقیقات گسترده‌ای صورت گرفته است. این جستار با تکیه بر مطالعات اندیشمندانی چون رابرت هویلند و با توجه به شواهد باستان‌شناختی و پیشینة خط عربی، باین نتیجه رسیده که دیدگاه‌های لوکزنبرگ صرفاً ادعاهای تبلیغاتی علیه اسلام و قرآن کریم بوده و شواهد متعددی برای رد و نقد لوگزنبرگ در اختیار پژوهشگران قرار دارد.

تازه های تحقیق

کریستف لوکزنبرگ معتقد است زبان قرآن سریانی ـ آرامی بوده و آموزه‌های آن اقتباسی از کتاب مقدس است.
نظریه کریستف لوکزنبرگ دربارة خط و زبان قرآن در واقع بازنگاری دیدگاه‌های مینگانا است.
فرضیة سریانی ـ آرامی بودن زبان و خط قرآن با توجه به شواهد باستان‌شناختی و تاریخ پیدایش خط عربی قابل دفاع نیست.
کتیبة رقوش (267م.)، کتیبة جبل رام (سدة چهارم میلادی)، کتیبة ام‌الجمال (270م) کتیبة زبد (512م)، کتیبة جبل اُسیس (528م)، کتیبة حران (568م)، کتیبة النماره (328م) و کتیبه‌های صلعه نزدیک مدینه (4 هجری) نشان می‌دهند. خط عربی برخلاف ادعای مینگانا و لوکزنبرگ از خط نبطی ریشه گرفته است.
هویلند با استفاده از شواهد موجود اثبات می‌کند زبان عربی تا قرن هفتم میلادی در خاورمیانه به ویژه در مناطق تحت سلطه نَبطی‌ها، به طور گسترده‌ای رواج داشته و به آن صحبت می‌شده است. وی معتقد است؛ با وجود آنکه شواهد چندانی باقی نمانده، اما می‌دانیم که زبان عربی در بسیاری از مناطق نوشته می‌شده است. واقعیت این است که تکامل خط عربی از خط نبطی، وجود نگارش های فراوانی را به زبان عربی و با خط نبطی متصور می‌گردد.
آشنایی با خط و ابزار نگارش در بین اعراب جاهلی وجود داشته به همین دلیل در آیات قرآن به آن اشاره شده است.
مینگانا، لوکزنبرگ و ونزبرو، آگاهانه و یا ناآگاهانه مدارک علمی و شواهد باستان‌شناختی را در مطالعات خود نادیده گرفته‌اند.
ادعاهای لوکزنبرگ دربارة سریانی بودن واژه‌های قرآن قابل اثبات نیست و با قوانین زبانشناختی سازگاری ندارد.
قواعد املایی و آوانگاری زبان عربی در قرن اوّل هجری و خیلی زودتر از زبان سریانی پایه‌گذاری شده است.
بر اساس پژوهش‌های تحلیلی در کتیبه‌های متعدد، با خط نبطی باید گفت خط عربی شکل متمایز خود را از قرن چهارم میلادی پیدا کرده بود.
اخباری که مکه و حجاز را خالی از خط و کتابت می‌دانند، در برابر روایاتی که وجود خط را در این سرزمین اثبات می‌کنند توان مقابله ندارند.

کلیدواژه‌ها

خط عربی

کتابت قرآن

لوگزنبرگ

مینگانا

رابرت هویلند

عنوان مقاله English

A Critique of Luxenberg's view on Arabic Script

نویسندگان English

Forough Parsa ¹

Zahra Nabaei ²

¹ Associate Professor, Institute of Quranic Studies, Institute of Humanities and Cultural Studies, Tehran, Iran

² Expert at the Institute of Quranic Studies, Institute of Humanities and Cultural Studies, Tehran, Iran

چکیده English

Christophe Luxenberg is the pseudonym of the author of the Siro-Arami reading of the Qur'an (The Syro-Aramaic Reading of the Koran).
Luxenberg claims that at the time of the emergence of the Qur'an, the Arabic language and script did not possess a known nature. Basically, the Qur'an has been propagated in the Syriac language, script and alphabet. Before him, Alphonse Mingana believed in the existence of a Syriac origin for the language and script of the Qur'an. The script, as a cultural phenomenon, has been studied from different aspects. In particular, extensive research has been done on the Arabic script by writers and linguists as well as archaeologists. by relying on the studies of some scholars specially on Robert Hoyland about the background of the Arabic script, this essay has reached to the conclusion that Luxenberg's views are merely propaganda claims against Islam and the Holy Quran and there are several archaeological evidences, including several inscriptions in Arabic language, criticizing Luxenberg's view.

کلیدواژه‌ها English

The Quran

Arabic Script

Luxenberg

Mingana

Robert Hoyland

ابن ابی داود السجستانی، ابی بکر عبدالله (1355/ 1936). المصاحف، تصحیح آرتور جفری، مصر: المطبعه الرحمانیه.
ابن خلدون (1353). مقدمه، ترجمه محمدپروین گنابادی، تهران: بنگاه ترجمه و نشر کتاب.
ابن قتیبه، عبدالله بن مسلم (بی‌تا). تأویل مختلف الحدیث، بیروت: دارالکتاب العربی.
ابن ندیم (1346). الفهرست، ترجمه محمدرضا تجدد، ایران: چاپخانه بانک بازرگانی.
آذرنوش، آذرتاش(1381). تاریخ زبان و فرهنگ عربی، تهران: سمت.
امیل، یعقوب (1961). الخط العربی، طرابلس: بی‌نا.
بلاذری، ابوالحسن (1975م.). فتوح البلدان، تحقیق عبدالله عمر، طباع مصر.
پارسا، فروغ (1399ش). خاورشناسان و جمع و تدوین قرآن کریم، تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
جوادعلی (1976-1987). المفصل فی تاریخ العرب قبل الاسلام، بیروت.
حجتی، محمدباقر (1360ش). پژوهشی در تاریخ قرآن کریم، تهران: دفتر نشر فرهنگ اسلامی.
الدانی، عثمان بن سعید (1978). المغنی فی رسم المصاحف الامصار مع کتاب النقط، تحقیق محمد الصادق قهوی، قاهره: مکتبه الکلیات الازهر.
رامیار، محمود (1362ش). تاریخ قرآن، تهران، امیرکبیر.
زنجانی، ابوعبدالله (ق 1382/1341ش). تاریخ قرآن، تبریز: کتابفروشی سروش.
سیوطی، عبدالرحمن بن ابی‌بکر(1421 ق). الاتقان فی علوم القرآن، دارالکتاب العربی، لبنان ـ بیروت، ط 2.
الشاهین، عبدالصبور (1966). تاریخ القرآن، مصر.
عبدالباسط، حسین(1984). «نشأهًْ اللغهًْ العربیه و الخط العربی قبل الاسلام» مجلهًْ کلیهًْ الآداب، مطبعه جامعه الاسکندریه، مجلد 33.
غانم قدوری، الحمد (1982). رسم المصحف، العراق: اللجنهًْ الوطنیه، ط 1.
نامی، مایو(1935). اصل‌الخط العربی و تاریخ تطوره الی ما قبل الاسلام، مجلهًْ کلیهًْ الاداب، جامعهًْ القاهرهًْ، مجلد 3.
وات، مونتگمری (‌1378). تأثیر اسلام براروپای قرون وسطی، ترجمة حسین عبدالمحمدی، قم: مؤسسۀ آموزشی و پژوهشی امام خمینی.
Abbot, Nabia (1939) “The Rise of the North Arabic Script And its kur’anic Development, with a full Description of the kur’an Manuscripts” in The oriental Institute Chicago: University of Chicago Press.
Bellamy, J. A. (1988) “Two pre-Islamic Arabic Inscriptions Revised: Jabal Ramm and umm Al-Jimal”, Journal of the American oriental society, Vol. 108, pp. 369-372.
Grohman,William (1958) “The problem of Dating Early Qurans”, Der Islam
Gruendler, B. (1993) The Development of the Arabic script, Harvard semitic Series No. 43, Atlanta (G.A.): Scholars Press.
Hamidallah, M. (1939) “Some Arabic Inscriptions of Medinah of the Early years of Hijrah”, Islamic Calture, vol. XIII
Healey, J. F.(1990-1991), "Nabataean To Arabic: Calligraphy And Script Development Among The Pre-Islamic Arabs", Manuscripts Of The Middle East, Volume V, p. 44
Hoyland, Robert (2008) “Epigraphy and The Linguistic Background to the Quran”, in Gabriel said Reynolds, The Quran in its Historical context, London & New York: Rutledge.
Mingana, Alphonse (1915-1916) “Transmission of Quran”, Journal of the Manchester Egyption and Oriented Society 5, pp. 25-47.
Saifullah, M. S. M., Muhammad Ghoneim & Shibli Zaman (May 2007) “From Alphonse Mingana to Christoph Luxenberg: Arabic Script & The Alleged Syriac Origins of the Quran, Islamicawareness.com.
Bellamy, J. (1991) “Al-Raqim or al-Rugūd? Note on sūrah 18:9.”, Journal of the American Oriental Society, 111 PP. 115-117