بررسی تعارضات گزارش‌های رجالی درباره صالح بن سهل همدانی با رویکرد تاریخی

کاشی, علی; گرامی, سیدمحمدهادی

بررسی تعارضات گزارش‌های رجالی درباره صالح بن سهل همدانی با رویکرد تاریخی

نوع مقاله : علمی پژوهشی

نویسندگان

علی کاشی ¹

سیدمحمدهادی گرامی ²

¹ دانشجوی کارشناسی ارشد الهیات، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، تهران، ایران

² استادیار علوم قرآن و حدیث، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، تهران، ایران

چکیده

صالح بن سهل به رغم مورد وثوق قرار گرفتن توسط برخی از علماء و بزرگان اسلام نظیر ‏علی بن ابراهیم‌‏قمی، مورد اتهام اندیشه‌های ‏غالیانه توسط برخی دیگر ‏مانند ابن غضائری بوده است. با توجه ‏به اختلاف‌نظر گسترده‌ علمای علم رجال در مورد ‏‏میزان ثقایت صالح بن سهل، در ‏این مقاله با روش تحلیلی و رویکرد تاریخی با استفاده ‏از ابزارهای نقد درونی و بیرونی، ‏به بررسی این ‏موضوع می‌پردازیم.
‏برای ‏رسیدن به تحلیلی مناسب از این ‏تعارض‌ها، ابتدا گزارش‌های رجالی و احادیث ‏مربوط به ‏صالح بن سهل همدانی را موردبررسی ‏قرار می‌دهیم و تعارض‌ها میان گزارش‌ها ‏و تحلیل‌ها را شناسایی می‌کنیم. سپس در سه ‏سطح رجالی، مؤلفه‌ای و ‏جریانی ‏تعارض‌ها را تحلیل می‌کنیم تا تصویر ‏روشن و جامعی از اعتقادات و ‏شخصیت صالح بن سهل همدانی ‏به‌دست آوریم و چرایی شکل‌گیری تعارضات را در ‏یک تصویر کلی بهتر بفهمیم.

کلیدواژه‌ها

صالح بن سهل

غلو

طیف مفضّل بن عمر

رجال شیعه

جرح و تعدیل

جریان‌های حدیثی

عنوان مقاله English

Investigating the Conflicts of Rejali Reports on Saleh Ibn Sahl with a Historical Approach

نویسندگان English

Ali Kashi ¹

Seyyd Mohammad Hadi Gerami ²

¹ Investigating the Conflicts of Rejali Reports on Saleh Ibn Sahl with a Historical Approach

² Assistant Professor of Quran and Hadith Sciences, Institute of Humanities and Cultural Studies, Tehran, Iran

چکیده English

Saleh ibn Sahl, in spite of being trusted by some Islamid scholars, such as Ali ibn Ibrahim Qomi, has been accused of exaggerated ideas by others, such as Ibn al-Ghazairi. Due to the wide disagreement of scholars of the science of Rijals about the degree of trustworthiness of Saleh Ibn Sahl, in this article, with an analytical method and a historical approach using the tools of internal and external criticism, we examine this issue.
In order to reach a proper analysis of these conflicts, we first investigate the rijali reports and hadiths related to Saleh ibn Sahl Hamedani and identify the conflicts between the reports and the analyzes. Then, in three levels of rijal, component and current, we analyze conflicts to get a clear and comprehensive picture of the beliefs and personality of Saleh Ibn Sahl Hamedani and to better understand why conflicts are formed in a general picture.

کلیدواژه‌ها English

Saleh bin Sahl

Exaggeration

the Spectrum of Mufaddal bin Umar

Shiite Rijals

Jarh and Tadil

Hadith Currents

قرآن کریم.

ابن بابویه، ابوجعفر محمد بن علی (1364). ثواب الاعمال و عقاب الاعمال. قم: الشریف الرضی.

ابن بابویه، ابوجعفر محمد بن علی (1385). ثواب الاعمال و عقاب الاعمال (محمدرضا انصاری محلاتی، مترجم). قم: نسیم کوثر.

اسفندیاری، اسکندر (1374). پژوهشی درباره طوایف غلاة تا پایان غیبت صغرا و موضع ائمه(ع) در این ‏باب. تهران: سازمان تبلیغات اسلامی.

الغضائری، أحمد بن الحسین (1380). رجال ابن الغضائری. قم: دار الحدیث للطباعة والنشر.

بحرانی، هاشم بن سلیمان (1415ق). البرهان فی تفسیر القرآن. قم: مؤسسة البعثة، مرکز الطباعة و النشر.

التستری، الشیخ محمد تقی (1410ق). قاموس الرجال. قم: جماعة المدرسین، مؤسسة النشر الإسلامی.

برقی، احمد بن محمد (بیتا). المحاسن. قم: دار الکتب الاسلامیة.

برقی، احمد بن محمد (1419ق). الرجال. تهران: القیوم.

حسینی‌استرآبادی، سیدشرف‌الدین (بیتا). تأویل الآیات الظاهرة فی فضائل العترة الطاهرة. قم: جماعة المدرسین فی الحوزة العلمیة بقم، مؤسسة النشر الإسلامی.

حسینی‌تفرشی، سیدمصطفی (بیتا). نقد الرجال. قم: موسسة آل‌البیت علیهم‌السلام لإحیاء التراث.

حلّی، حسن بن یوسف (1417ق). خلاصه الاقوال فی معرفه الرجال. قم: مؤسسة نشر الفقاهة.

خویی، ابوالقاسم (1372). معجم رجال الحدیث و تفصیل طبقات الرواة، قم: ثقافة الاسلامیة ‏فی العالم.

سبحانی تبریزی، جعفر (1369). کلیات فی علم الرجال، قم: مرکز مدیریت حوزه علمیه قم.

صفرى فروشانى، نعمت الله (1375). «جریان شناسى غلوّ»، فصل‌نامه‌ علوم حدیث، 1(2).

صفار، محمد بن حسن (1404ق). بصائر الدرجات فی فضائل آل‌محمد(ص). قم: مکتبة آیت‌الله المرعشی النجفی(ره).

طوسی، محمد بن حسن (1427ق). رجال الطوسی. قم: جماعة المدرسین، مؤسسة النشر الإسلامی.

طوسی، محمد بن حسن (1425ق). الغیبة. قم: مؤسسة المعارف الإسلامیة.

علی بن ابراهیم قمی (1404ق). تفسیر قمی. قم: دار الکتاب.

فیض‌کاشانی، ملامحسن (1406ق). الوافی. اصفهان: مکتبة الامام امیر المومنین علی(ع).

کشی، محمد بن عمر (1348). إختیار معرفة الرجال (محمد بن حسن طوسی، تلخیص). مشهد: مرکز تحقیقات و مطالعات دانشگاه مشهد.

کلینی، محمد بن یعقوب (1407ق). الکافی (علی‌اکبر غفاری، به کوشش). تهران: دار الکتب الإسلامیة.

گرامی، سیدمحمدهادی (1396-الف). نخستین اندیشه‌های شیعه. تهران: دانشگاه امام صادق علیه‌السلام.

گرامی، سیدمحمدهادی (1396-ب). مقدمه‌ای بر تاریخ‌نگاری انگاره‌ای و اندیشه‌ای. تهران: دانشگاه امام صادق علیه‌السلام.

گرامی، سیدمحمدهادی (1391). تطور گفتمان تفویض در سده دوم هجری و طیف مفضّل بن عمر. فصلنامه تاریخ تمدن اسلامی، 8(15)، 27-57.

گرامی، سیدمحمدهادی (1398). «گرایش‌های تفسیری شیعه در عصر امام باقر(ع): پیجویی دو گفتمان «ظاهر/ باطن» و «تنزیل/ تأویل»، فصلنامه مطالعات قرآنی و فرهنگ اسلامی، سال 3، شماره 1.

مازندرانی، محمّد بن إسماعیل (1416 ق). منتهى المقال فی أحوال الرّجال، قم: موسسة آل‌البیت علیهم‌السلام لإحیاء التراث.

مجلسی، محمدباقر (بیتا). بحار الأنوار الجامعة لدرر أخبار الأئمة الأطهار(ع). بیروت: دار الاحیاء تراث العربی.

مجلسی، محمدباقر (1420ق). الوجیزة فی الرجال، تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.

مفید، محمد بن محمد (بیتا). الإختصاص. قم: جماعة المدرسین، مؤسسة النشر الإسلامی.

میرصادقی، سیدمحمدحسین؛ فقهی‌زاده، عبدالهادی؛ و صراف، حمیدرضا (1391). درآمدی بر نقش غالیان در علوم قرآنی و تفسیر در حوزه عدم تحریف و تأویل آیات قرآن. فصلنامه‌ مطالعات قرآن و حدیث، 6(11)، 135-158.

نوری، حسین بن محمدتقی (1408ق). مستدرک الوسائل و مستنبط المسائل. بیروت: موسسة آل‌البیت علیهم‌السلام لإحیاء التراث.