اسلام شناسی و قرآن پژوهی در جهان معاصر

اسلام شناسی و قرآن پژوهی در جهان معاصر

بررسی انتقادی نگرش مفسران معاصر به تاریخ

نوع مقاله : علمی پژوهشی

نویسنده
دانشجوی دکتری علوم قرآن و حدیث، دانشکده فارابی، دانشگاه تهران، تهران، ایران
چکیده
علم تاریخ در غرب، از سده 19 میلادی تاکنون جهش‌های بسیاری داشته است. درگذر این سال‌ها، تاریخ باعث شده تا ابهامات بسیاری رفع، سؤالات بسیاری پاسخ و باورهای اشتباه متعددی تصحیح شود. اما بااین‌وجود تاریخ‌نگاری و تاریخ‌نگری در جهان اسلام همپای این تحولات حرکت نکرده است. همین نیز باعث شده تا وقتی یک موضوع از منظر رویکرد غربی و اسلامی مقایسه شوند تفاوت چشم‌گیری میان آنها به چشم بیاید. نمونه واضح این نوع از تفاوت‌ها را در طرح موضوعات تاریخی در تفاسیر قرآن و آثار قرآنی مستشرقان می‌توان دید. مقاله پیش‌رو با رویکردی انتقادی تلاش دارد تا با دقت‌نظر در ضعف‌ها و قوت‌های تاریخ‌نگری مفسران مسیری که تفاسیر قرآن برای هم‌سو شدن با پیشرفت‌های علم تاریخ باید بپیماید را متذکر شود. در همین راستا اهتمام به ارزش تعلیمی تاریخ و احتراز از اسرائیلیات را به‌مثابه دو نکته مثبت تفاسیر می‌توان در نظر گرفت که می‌تواند وجه تمایز رویکرد اسلامی با رویکرد غربی محسوب می‌شود، اما برای ارتقاء وضعیت تاریخ نگری تفاسیر قرآن پاره‌ای از آسیب‌ها همچون وجود مواضع متناقض، فقدان توازن میان عبرت‌گرایی و عینیت‌گرایی، غلبه نگرش ایدئولوژیک در تحلیل و همچنین شخصیت محوری را می‌بایست مورد‌توجه جدی قرار داد.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

A Critical Review of Contemporary Interpreters' Attitudes Towards History

نویسنده English

Hossein Shojaei
PhD Student in Quranic and Hadith Sciences, Farabi Faculty, Tehran University, Tehran, Iran.
چکیده English

The science of history in the West has undergone many leaps since the nineteenth century. Over the years, history has removed many ambiguities, answered many questions and corrected many misconceptions. However, historiography and islamic historiography has not kept pace with these developments. This has led to a significant difference between the two when viewed from a Western and Islamic perspective. A clear example of this kind of difference can be seen in the presentation of historical issues in the interpretations of the Qur'an and the Qur'anic works of Orientalists. The present article tries with a critical approach to carefully consider the weaknesses and strengths of historiography and to point out the path that the interpretations of the Qur'an must take in order to be in line with the advances in the science of history. In this regard, the concern for the educational value of history and the avoidance of Israelis can be considered as two positive points of interpretations, which can be considered as the difference between the Islamic approach and the Western approach, but to improve the historiography of Qur'anic interpretations, some harms. Such as the existence of contradictory positions, the lack of balance between instructiveness and objectivism, the dominance of ideological attitudes in analysis, as well as the central character should be seriously considered.

کلیدواژه‌ها English

Critical Review
Date
Contemporary Interpretations
Historiography
ابن‌تیمیه، احمد (1490ق). مقدمة فی اصول التفسیر. بیروت: دارمکتبة الحیاة.
استرآبادی، میرزامهدی (1377). جهانگشای نادری. تهران: انجمن آثار و مفاخر فرهنگی.
برکلی، ادینس (1380). تاریخ و فلسفه تاریخ (نصرالله صالحی، مترجم). فصلنامه تاریخ اسلام، 2(7)، 169 - 188.
بی‌آزار شیرازی، عبدالکریم (1380). باستان‌شناسی و جغرافیای تاریخی قصص قرآن. تهران: دفتر نشر فرهنگ اسلامی.
بیهقى، على بن زید (1361). تاریخ بیهق. تهران: فروغی.
پاکتچی، احمد (1392). مجموعه درس گفتارهایی درباره روش‌شناسی تاریخ. تهران: دانشگاه امام صادق علیه‌السلام.
پمپا، لئون (1387) فلسفه تاریخ، چارچوب‌های اساسی در آموزش فلسفه مدرن تاریخ در فلسفه تاریخ (حسینعلی نوذری، مترجم). تهران: نی.
جعفریان، رسول (1389). «تاریخ نگاری اسلامی» در جستارهایی در تاریخ و تاریخ‌نگاری به کوشش حبیب‌الله اسماعیلی و منیر قادری. تهران: خانه کتاب.
جورج‌کالینگود، رابین (1389). مفهوم کلی تاریخ (علی‌اکبر مهدیان، مترجم). تهران: کتاب آمه.
خویی، سیدابوالقاسم (بی‌تا). البیان فی تفسیرالقرآن. قم: مؤسسه احیاء آثارالامام الخوئی.
دروزه، محمدعزت (1383ق). التفسیر الحدیث: ترتیب السور حسب النزول. قاهره: دار إحیاء الکتب العربیة.
دری، ویلیام‌اچ (1380). عینیت و ارزش داوری در تاریخ (مسعود صادقی علی‌آبادی، مترجم). فصلنامه پژوهشنامه متین، 4(13)، 165-178.
دیاری بیدگلی، محمدتقی (1383). پژوهشی در باب اسرائیلیات در تفاسیر. تهران: سهروردی.
رابینسن، چیس .اف (1392). تاریخ‌نگاری اسلامی (محسن الویری، مترجم). تهران: سازمان مطالعه و تدوین کتب دانشگاهی در علوم اسلامی و انسانی (سمت).
رادمنش، عزت‌الله (1370). سبک‌های تاریخی و نظریه‌های نژادی تاریخ. تهران: کویر.
رشیدرضا؛ عبده‌محمد (1373ق). تفسیرالقرآن الکریم المشتهر باسم تفسیرالمنار. بیروت: دارالمعرفه.
شجاعی، حسین (1395). رهیافتی انتقادی در به کارگیری تاریخ در تفاسیر قرآنی معاصر (پایان‌نامه کارشناسی ارشد). دانشگاه امام صادق علیه‌السلام، تهران، ایران.
شفیعی‌کدکنی، محمدرضا (1376). چهره دیگر محمدبن کرام سجستانی در پرتو سخنان نویافته ازو؛ در ارج نامه ایرج (جشن نامه استاد ایرج افشار). تهران: توس.
شفیعی‌کدکنی، محمدرضا (1382). نقش ایدئولوژیک نسخه بدل‌ها. نامه بهارستان، 1(2)، 93-110.
طالقانی، نظرعلی (1373). کاشف الاسرار. تهران: مؤسسه خدمات فرهنگی رسا.
طباطبایی، محمدحسین (1417ق). المیزان فی تفسیر القرآن. قم: دفتر انتشارات اسلامى جامعه‏ مدرسین حوزه علمیه قم‏.
عباسی، حبیب‌الله؛ و یان‌چشمه، الهه عظیمی (1395). مغلطه تأثیر عاطفی در بازنمایی تاریخ (نگرشی انتقادی بر تاریخ‌نگاری شهاب‌الدین نسوی در سیرت جلال‌الدین و نفثة الصدور). فصلنامه متن پژوهی ادبی، 20(67)، 7-36.
فضل‌الله، محمدحسین (1419ق). تفسیر من وحى القرآن (چاپ دوم). بیروت: دار الملاک للطباعة و النشر.
مجتبائی، فتح‌الله؛ و نورائی، مرتضی (1389). سویه‌های تاریخ‌نگاری دینی؛ در جستارهایی در تاریخ و تاریخ‌نگاری (حبیب‌الله اسماعیلی و منیر قادری؛ به کوشش). تهران: خانه کتاب.
معرفت، محمدهادی (1379). تفسیر و مفسران. قم: مؤسسه فرهنگی التمهید.
مهران، محمدبیومی (1418ق). دراسات تاریخیة من القرآن الکریم. بیروت: دارالنهضة العربیة.
نعناعة، رمزی (بی‌تا). الاسرائیلیات و اثرها فی کتب التفسیر. دمشق: دارالقلم.

  • تاریخ دریافت 01 خرداد 1401
  • تاریخ بازنگری 07 خرداد 1401
  • تاریخ پذیرش 31 شهریور 1401
  • تاریخ اولین انتشار 31 شهریور 1401
  • تاریخ انتشار 01 آبان 1401