اسلام شناسی و قرآن پژوهی در جهان معاصر

اسلام شناسی و قرآن پژوهی در جهان معاصر

«تاریخ‌‏گذاری حدیث مبنی‌بر دیدگاه بومی‏سازی حسن حنفی»: پیشنهادی در عرصه تفاسیر روایی

نوع مقاله : علمی پژوهشی

نویسنده
استادیار دانشگاه بوعلی سینا، همدان، ایران
چکیده
تاریخ‏گذاری روایت یکی از روش‏های نوین حدیث‏شناسی است که برمبنای آن علاوه‌‌بر تعیین تقریبی پیدایش روایات، می‏توان سیر ظهور و دلایل بروز و تفکر برهه‏ای از تاریخ جوامع مسلمان را شناسایی نمود. تحلیل اسناد روایات با ترسیم بصری «شبکه‌های عنکبوتی اِسناد» و با شناسایی «حلقه‏های مشترک» اصلی و فرعی از یک طرف و تحلیل «متن» و نیز تحلیل توأمان «اسناد و متن» از طرف دیگر، ظهور تفکرات بسیاری در جهت نظریه‏پردازی عقاید، فقه، ترویج اخلاق و سبک زندگی مؤمنانه را نشان می‏دهد که در طول تاریخ اسلام منجربه پیدایش روایات بسیاری گردیده است که گاه به وثاقت و گاه به ضعف ظهور نموده و به تفاسیر روایی قرآن نیز راه یافته‏اند. حسن حنفی پژوهشگر معاصر مصری معتقد است اسلام نیازمند درکی همسو با آزادی و پیشرفت بشر است و درک متون دینی علاوه‌بر روش‏های مرسوم سنّتی نیازمند ابزارهای نوینی است تا در پیوند با علوم کلاسیک، کارآمدی متون مسلمانان را در جهان معاصر معنا بخشد. براساس این نگرش در عرصه علوم دین و روایت پژوهشگران دینی می‏توانند با بهره‏گیری از روش‏های نوین تحقیق، با نقد متن و سند، تاریخ‏گذاری روایات را با روش سنّتی عالمان مسلمان درآمیخته و با بومی‏سازی مکانیسم‏های علمی، بین آن علوم و علوم سنّتی اسلامی، پیوند برقرار نمایند. در این مقاله برآنیم تا از رهیافت چنین نگرشی، در یک مطالعه موردی، با تحلیل اسناد و متن‏ روایت «المرأة عورة» که در تفاسیر روایی قرآن مورد استناد قرار گرفته و با مراجعه به کتب رجالی عالمان مسلمان، زمان، مکان، پدیدآورندگان و سیر تطوّرات این روایت را در طول زمان ارزیابی کنیم، تاریخ ظهور این روایت را بازشناسی کرده و استفاده از این روش‏شناسی را جهت کاربرد معتبرتر در تفاسیر روایی بومی‏سازی نماییم.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

“Naturalization for Dating Based on Hasan Hanafi's opinion”: with Individual Study of Narrative: “Cause of Shame” in Narrative Interpretations

نویسنده English

Masoumeh Rayaan
Assistant Professor, Bu Ali Sina University, Hamadan, Iran
چکیده English

Narrative dating is one of new methods in science of Hadith based on, we can realize approximate time of narrative existence, and existence process, reasons and thinking of some Islamic communities in period of history. Analyzing the documents of narrative, shows appearance of many thoughts toward theorizing opinions, Jurisprudence, morality promotion and faithful life style [by visual drawing of predication arachnoid network, and main & secondary common circles in one side, and analysing "text" and also "text & document" together in other side].  And in all over the Islamic history, it caused many narratives: some ones as authentic and another: weak, which enter in narrative interpretation if Quran. Hasan Hanafi - Egyption contemporary researcher- believes: Islam needs understanding which is favorable with freedom & advancement. And religious context understanding need new tools also to show efficiency of Muslims' texts in related to classic sciences in contemporary world. So religious researchers can mix narrative dating with traditional methods by using new searching methods (with analyzing text & document), and join those sciences with those of Islamic traditions (by naturalization of scientific mechanism). We propose to analyze time, place, creators and process of narrative appearance in all over the time, and recognize this narrative appearance time, and naturalizeusing this methodology toward more valid usage in narrative interpretations [by analyzing narrative predication and hermeneuticanalyzing the text and referring to Muslim Scholars' Rijali books].

کلیدواژه‌ها English

Dating
Hasan Hanafi
Naturalization
Narrative interpretation
Cause of shame (Al_Mirah Awrah)
آقایی، سیدعلی (1394) تاریخ‏گذاری حدیث روش‏ها و نمونه‏ها. گلدزیهر، ایگناس، شاخت، فان اس، موتسکی، تهران: حکمت.
آلوسی، ابوالفضل شهاب‌الدین محمود (بی‏تا) تفسیر الآلوسی. بی‏نا.
ابن‏ابی‏شیبة کوفی، عبدالله بن محمد (1409ق) المصنّف. تحقیق: سعید اللحام، بیروت: دارالفکر.
ابن‌الاثیر، مجدالدین (1364) النهایة فی غریب الحدیث و الأثر. قم: مؤسسة الاسماعیلیان.
ابن‌حبّان، محمد بن حبّان بن احمد (1414ق) صحیح ابن حبّان. بیروت: مؤسسة الرسالة.
ابن‌حزم، علی بن احمد بن سعید (بی‏تا) المحلی. بیروت: دارالفکر.
ابن‌خزیمه، محمد بن اسحاق (1412ق) صحیح ابن خزیمة. تحقیق: أعظمی، المکتب الاسلامی.
ابن‌سعد، محمد (بی‏تا) طبقات الکبری. بیروت: دارالصادر.
ابن‌قدّامة، عبدالله بن احمد بن محمد (بی‏تا) المغنی. بیروت: دارالکتاب العربی.
ابن‌قدّامة، عبدالرحمن (بی‏تا) الشرح الکبیر علی متن المقنع. بیروت: دار الکتاب العربی.
ابن‌کثیر، اسماعیل (1412ق) تفسیر القرآن العظیم. بیروت: دارالمعرفة.
اسکندرلو، محمدجواد (1384) «نقدی بر تاریخ‌گذاری قرآن از دیدگاه برخی خاورشناسان»، مشکاة، 86، 33-49.
اعرابی، غلامحسین (1387) «تفسیر روایی قرآن از نگاه فریقین». پژوهش دینی، 16، 67-82.
البهوتی، منصور بن یونس (1418ق) کشاف القناع. بیروت: دارالکتب العلمیّة.
الترمذی، محمد بن عیسی، (1403ق) سنن الترمذی. بیروت: دارالفکر.
الدویش، احمد بن عبدالرزاق (بی‏تا) فتاوی الجنة الدائمة للبحوث العلمیّة و الافتاء. بی‏‌جا.
الزبیدی، محمدمرتضی الحسینی‌الواسطی (1414ق) تاج العروس. بیروت: دارالفکر.
الشافعی، محمد بن ادریس (1403ق) کتاب الأم. بیروت: دار الفکر.
الطبرانی، سلیمان بن احمد (1415 ق) معجم الاوسط، نشر دارالحرمین.
الطبرانی، سلیمان بن احمد (بی‏تا) المعجم الکبیر. بیروت: داراحیاء التراث العربی.
العینی، بدرالدین محمود (بی‏تا) عمدة القاری. بیروت: داراحیاء التراث العربی.
القرطبی، محمد بن احمد (1405ق) الجامع لأحکام القرآن. بیروت: دار احیاء التراث العربی.
المزی، یوسف (1406ق) تهذیب الکمال فی اسماء الرّجال. تحقیق: عواد معروف، بیروت: مؤسسة الرسالة.
جاودان، محمد (1380) «نقدی بر نقد سند تا نقد متن». علوم حدیث، 20، 87-102.
جرجانی، عبدالله بن عدی (1409ق) الکامل فی ضعفاء الرّجال. بیروت: دارالفکر، الطبعة الثانیة.
حنفی، حسن (1375) «فلسفه و کلام». درسهایی از مکتب اسلام(مصاحبه مهدی پیشوایی)، 26(4)، 25-30.
حنفی، حسن (1379) «من نقد السند الی نقد المتن» (صحیح البخاری نموذجاً) (مصاحبه مهدی پیشوایی). علوم حدیث، 15.
حنفی، حسن (1387) ماه دین (مصاحبه مهدی پیشوایی). 137، 3-18.
خطیب بغدادی، احمد بن علی (1417ق) تاریخ بغداد او مدینة السلام. بیروت: دارالکتب الاسلامیة.
دروزة، محمد عزة (1421ق) التفسیر الحدیث، بیروت: دارالغرب الاسلامی، الطبعة الثانیة.
ذهبی، محمد بن احمد (1409ق) تاریخ الاسلام و وفیات المشاهیر و الأعلام. بیروت: دارالکتاب العربی.
ذهبی، محمد بن احمد (بی‏تا) الکبائر. تحقیق: حسان عبد المنان، دارالخیر.
ریعان، معصومه (1395) تاریخ‏گذاری روایات مذمت حضور اجتماعی زنان براساس تحلیل اسناد و متن در منابع فریقین، رساله دکتری، دانشگاه قم، قم، ایران.
سیوطی، جلال‌الدین عبدالرحمن (بی‏تا) الدر المنثور فی تفسیر بالمأثور. بیروت: دارالمعرفة.
سرخسی، محمد بن احمد بن سهیل (1406ق) المسبوط. بیروت: دارالمعرفة.
شنقیطی، محمدالامین بن محمد المختار (1425ق) اضواء البیان فی ایضاح القرآن بالقرآن. تحقیق: مکتب البحوث والدراسات، بیروت: دارالفکر.
شوکانی، محمد بن‏علی بن محمد (1973م) نیل الأوطار من الاحادیث سیّد الأخبار. بیروت: دارالجبل.
شولر، گریگور (1393) شفاهی و مکتوب در نخستین سده های اسلامی. مترجم: نصرت نیل‏ساز، تهران: حکمت.
عبدالرزاق صنعانی، ابوبکر (بی‏تا) المصنّف، بی‌جا.
فخر رازی، محمد بن عمر (1415ق) اساس التقدیس فی علم الکلام، بیروت: مؤسسة الکتب الثقافیة.
مبارکفوری، محمد بن عبدالرحمن بن عبدالرحیم (1410ق) تحفة الأحوذی. بیروت: دارالکتب العلمیّة.
معارف، مجید؛ و شفیعی، سعید (1394) درآمدی بر مطالعات حدیثی در دوران معاصر. تهران: سازمان مطالعه و تدوین کتب علوم انسانی دانشگاه‌ها.
مغنیه، محمدجواد (1978م) التفسیر الکاشف، بیروت: دارالعلم للملایین.
مغنیه، محمدجواد (1983م) التفسیر المبین، بیروت: مؤسسة دارالکتب الاسلامی.
موتسکی، هارالد (1381) حدیث اسلامی، خواستگاه‏ها و سیر تطوّر، به کوشش مرتضی کریمی‏نیا، قم: دارالحدیث.
هثیمی، علی بن­ابی­بکر (1408ق) مجمع الزوائد و منبع الفوائد. بیروت: دارالکتب العلمیّة.
دوره 1، شماره 1 - شماره پیاپی 1
اردیبهشت 1401
صفحه 127-150

  • تاریخ دریافت 09 تیر 1401
  • تاریخ پذیرش 08 شهریور 1401
  • تاریخ اولین انتشار 08 شهریور 1401
  • تاریخ انتشار 08 شهریور 1401