Islamic Studies and Quranic Research in the Contemporary World

Islamic Studies and Quranic Research in the Contemporary World

A Re-examination of the Foundations and Methodology of Ayatollah Muhammad Asif Mohseni’s Scientific Exegesis with an Emphasis on the Use of Empirical Sciences

Document Type : Original Article

Authors
Dad Mohammad Amiri 1
Abdulqadir Kamali 2
1 PhD in Comparative Exegesis from Al-Mustafa International University (Khorasan Branch); Affiliated Researcher at the International Research Institute of Imam Reza (PBUH).
2 Head, Department of Studies on Modern Islamic Civilization, International Research Institute of Imam Reza (A.S.), Al-Mustafa International University
10.22034/iscw.2025.2066061.1175
Abstract
This study examines and analyzes the epistemological foundations and methodological framework of Ayatollah Muhammad Asif Mohseni (d. 2019), a prominent contemporary Islamic scholar, in his approach to the scientific exegesis of the Quran. Despite his distinguished contributions to the fields of hadith and rijāl (biographical evaluation of narrators), his approach to the interaction between the Quran and empirical sciences—one of the most significant yet challenging areas of contemporary epistemology—has not yet been subject to comprehensive and independent scrutiny. The primary objective of this article is to elucidate Ayatollah Mohseni’s epistemological and methodological framework and to reconstruct his interpretive model as a balanced approach to leveraging modern scientific advancements in understanding the Quran. Employing a descriptive-analytical approach and based on a content analysis of Ayatollah Mohseni’s written works, this study demonstrates that his interpretive methodology is grounded in clear and precise principles: conditional acceptance of a shared epistemic domain between the Quran and science with the ultimate goal of “guidance,” belief in the compatibility of the Quran with “definitive scientific knowledge,” adherence to the apparent meaning of the text while avoiding unwarranted reinterpretations, and, most crucially, an emphasis on a rigorous epistemological criterion distinguishing between “definitive and observable scientific findings” and “inferential and non-definitive theories.” An analysis of the application of these principles to specific Quranic verses—such as those concerning gravity, the movement of the Earth, and animal consciousness—reveals that Ayatollah Mohseni, while avoiding hasty correlations, judiciously utilized scientific insights to uncover deeper semantic layers of the Quran, thereby affirming its dynamism and timelessness in the contemporary world. The findings of this study present Ayatollah Mohseni’s interpretive model as a balanced, rationally grounded, and cautious approach, offering an effective framework for interdisciplinary studies of the Quran and science.

Highlights

  1. احسانی، محمد، (1403). خانواده در اندیشه فقهی و تربیتی آیت‌الله محسنی (ره). فصلنامه خانواده در آیینه فقه، 11، 115–144.
  2. اخلاقی، محمدعلی، (1402). مشروعیت حکومت دینی در فقه سیاسی با تأکید بر دیدگاه آیت‌الله محسنی (ره). دانش حقوقی، 1، 167–189.
  3. اصفهانی، محمدعلی رضایی؛ فراهی بخشایش، علی‌اکبر، (1393). سازگاری قرآن و علوم طبیعی از منظر مستشرقان. قرآن‌پژوهی خاورشناسان، 16، 109–146.
  4. الذهبى، محمدحسین، (بی‌تا). التفسیر و المفسرون. قاهره: دارالکتب الحدیثه.
  5. حسینی، سید اسحاق، (1398). چیستی و گستره علم امامان (ع) از دیدگاه آیت‌الله محسنی (ره). مطالعات فلسفی کلامی، 15، 5–30.
  6. حسینی حنیف، سید احمد؛ توسلی، علی، (1397). شیوه صحیح اعتبارسنجی روایات بحارالأنوار از دیدگاه آیت‌الله محمدآصف محسنی در مشرعة بحارالانوار. حدیث حوزه، 16، 132–164.
  7. حمیدی، رحمت‌الله، (1400). بررسی حجیت خبر واحد در تفسیر از منظر آیت‌الله محسنی (ره). در مسیر استنباط، 11(24)، 85–96.
  8. خلیلی، عصمت‌الله، (1396). پژوهشی در مباحث نقد سندی آیت‌الله محسنی و اثرات آن. زلال وحی، 27، 43–60.
  9. خولی، امین، (1340 ق). مناهج تجدید فی النحو و البلاغة و التفسیر و الادب. قاهره: دار المعرفه.
  10. مغنیه، محمدجواد، (1424 ق). التفسیر الکاشف. ایران: دار الکتاب الإسلامی.
  11. مکارم شیرازی، ناصر، (1374). تفسیر نمونه. تهران: دار الکتب الإسلامیة.
  12. میرمحمودی، سید هادی؛ مؤدب، سید رضا، (1394). مبانی تفسیر قرآن از دیدگاه مفسران شیعه. فصلنامه تفسیرپژوهی، 4، 197–236.
  13. نفیسی، شادی، (1395). مبانی اختصاصی تفسیر علمی از قرآن کریم. پژوهشنامه تفسیر و زبان قرآن، 5(9)، 149–168.
  14. نفیسی، شادی، (1397). جریان شناسی تفسیر علمی (چ 1). قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
  15. نصیری، علی؛ نقدی، محمدرضا، (1389). نظریه‌پردازی‌های علمی در دنیای حیوانات بر اساس آموزه‌های قرآنی. قرآن و علم، 6، 45–76.
  16. نصر، سید حسین، (1401). پرسشی از پیدایش کیهان؛ کیهان به‌عنوان موضوع مطالعه علمی. ترجمه محدثه امینی، اسلام‌شناسی و قرآن‌پژوهی در جهان معاصر، سال اول، شماره 1، 283–302.
  17. رضایی اصفهانی، محمدعلی، (1382). درس‌نامه روش‌ها و گرایش‌های تفسیری قرآن. قم: مرکز جهانی علوم اسلامی.
  18. رضایی اصفهانی، محمدعلی، (1387). تفسیر قرآن مهر. قم: پژوهش‌های تفسیر و علوم قرآن.
  19. رشید رضا، محمد، (1414 ق). تفسیر القرآن الحکیم (تفسیر المنار). بیروت: دار المعرفة.
  20. صدر، محمدباقر، (1379). المدرسه القرآنیه. قم: مرکز الابحاث والدراسات التخصصیة للشهید الصدر.
  21. طبرسی، فضل بن حسن، (1408 ق). مجمع‌البیان العلوم القرآن (ج 8، با تعلیقات فضل‌الله یزدی طباطبایی و تصحیح هاشم رسولی محلاتی). بیروت: دار المعرفة.
  22. طباطبایی، سید محمدحسین، (1352). المیزان فی تفسیر القرآن. بیروت: مؤسسة الأعلمی للمطبوعات.
  23. فضل‌الله، سید محمدحسین، (1419 ق). من وحی القرآن. بیروت: دار الملاک.
  24. محسنی، سعیده، (1398). نگاهی به مبانی و روش‌های تفسیری حضرت آیت‌الله‌العظمی محمد آصف محسنی (ره). کابل: حوزه علمیه خاتم‌النبیین.
  25. محسنی، محمدآصف، (بی‌تا). مقالات در تحلیل دانستنی‌های علمی. مشهد: فیروزیان.
  26. محسنی، محمدآصف، (1375). مسائل کابل (چ 2). مشهد: واقفی.
  27. محسنی، محمدآصف، (1384). تفسیر سوره شمس. کابل: [بی‌نا].
  28. محسنی، محمدآصف، (1387 الف). متافیزیک. کابل: حوزه علمیه خاتم‌النبیین.
  29. محسنی، محمدآصف، (1387 ب). نقش اسلام در عصر حاضر. کابل: [بی‌نا].
  30. محسنی، محمدآصف، (1392). قوانین زندگانی انسان در قرآن. کابل: حوزه علمیه خاتم‌النبیین.
  31. محسنی، محمدآصف، (1394 الف). عدالت صحابه در پرتو قرآن، سنت و تاریخ. قم: بوستان کتاب قم (انتشارات دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم).
  32. محسنی، محمدآصف، (1394 ب). انوار هدایت (ج 1-3). کابل: مرکز حفظ و نشر آثار حضرت آیت‌الله‌العظمی محسنی.
  33. محسنی، محمدآصف، (1394 ج). رنگارنگ (ج 1-2). کابل: حوزه علمیه خاتم‌النبیین.
  34. محسنی، محمدآصف، (1396). افق اعلی: تفسیر آیاتی از قرآن مجید. قم: نشر ادیان.
  35. محسنی، محمدآصف، (1428 ق). صراط الحق فی المعارف الإسلامیة و الأصول الإعتقادیة. قم: ذوی القربی.
  36. محسنی، محمدآصف، (1436 ق). قرآن یا سند اسلام. کابل: مرکز حفظ و نشر آثار حضرت آیت‌الله‌العظمی محسنی.
  37. مرکز تحقیقات کامپیوتری علوم اسلامی نور، (1397). مجموعه آثار حضرت آیت‌الله محمد آصف محسنی [نرم‌افزار چندرسانه‌ای]. قم: مرکز تحقیقات کامپیوتری علوم اسلامی نور.
  38. ویکی‌شیعه، (بی‌تا). محمدآصف محسنی قندهاری. بازیابی‌شده در 12 اوت 2025، از محمدآصف_محسنی_قندهاری. https://fa.wikishia.net/view
  39. ویکی‌نور، (1403). محسنی (ره)، محمدآصف. بازیابی‌شده در 12 اوت 2025، از محسنی،_محمدآصف. https://fa.wikinoor.ir/wiki

Keywords
Ayatollah Mohammad Asif Mohseni
Scientific Interpretation
Scientific Miracle
Scientific Verses
Religious Rationality
Subjects
  1. Akhlaqi, M. A. (2023). The legitimacy of religious government in political jurisprudence with an emphasis on the viewpoint of Ayatollah Mohseni (RA). Legal Knowledge, 1, 167–189. (In Persian)
  2. Al-Dhahabi, M. H. (n.d.). Al-Tafsīr wa al-Mufassirūn[Exegesis and the Exegetes]. Dar al-Kutub al-Hadithah. (In Arabic)
  3. Ehsani, M. (2024). The family in the jurisprudential and educational thought of Ayatollah Mohseni (RA). Journal of Family in the Mirror of Fiqh, 11, 115–144. (In Persian)
  4. Fadlullah, S. M. H. (1999). Min Waḥy al-Qurʾān[From the Inspiration of the Quran]. Dar al-Malak. (In Arabic)
  5. Hamidi, R. (2021). An examination of the authority of the single-narrator report (khabar al-wāḥid) in exegesis from the perspective of Ayatollah Mohseni (RA). Dar Masir-i Istinbat, 11(24), 85–96. (In Persian)
  6. Hosseini Hanif, S. A., & Tavassoli, A. (2018). The correct method of authenticating the narrations of Biḥār al-Anwār from the viewpoint of Ayatollah Muhammad Asif Mohseni in Mashraʿat Biḥār al-Anwār. Hadith-e Howzeh, 16, 132–164. (In Persian)
  7. Hosseini, S. I. (2019). The nature and extent of the knowledge of the Imams (AS) from the perspective of Ayatollah Mohseni (RA). Philosophical-Theological Studies, 15, 5–30. (In Persian)
  8. Khalili, E. (2017). A study on Ayatollah Mohseni's discussions on the critique of isnād and its effects. Zolal-e Vahy, 27, 43–60. (In Persian)
  9. Khuli, A. (1921). Manāhij al-Tajdīd fī al-Naḥw wa al-Balāghah wa al-Tafsīr wa al-Adab[Methods of Renewal in Grammar, Rhetoric, Exegesis, and Literature]. Dar al-Ma'rifah. (In Arabic)
  10. Makarem Shirazi, N. (1995). Tafsīr-e Nemūneh[The Exemplary Exegesis]. Dar al-Kutub al-Islamiyyah. (In Persian)
  11. Mir-Mahmoudi, S. H., & Moaddab, S. R. (2015). The foundations of Quranic exegesis from the viewpoint of Shi'i exegetes. Tafsir Pajouhi, 4, 197–236. (In Persian)
  12. Mohseni, M. A. (1996). Masāʾil-e Kābul[The Issues of Kabul] (2nd ed.). Waqifi. (In Persian)
  13. Mohseni, M. A. (2005). Tafsīr-e Sūrah Shams[Exegesis of Surah al-Shams]. [n.p.]. (In Persian)
  14. Mohseni, M. A. (2007). Ṣirāṭ al-Ḥaqq fī al-Maʿārif al-Islāmīyah wa al-Uṣūl al-Iʿtiqādīyah[The Path of Truth in Islamic Gnosis and Axioms of Belief]. Dhu al-Qurba. (In Arabic)
  15. Mohseni, M. A. (2008a). Metaphysics. Khatam al-Nabiyin Seminary. (In Persian)
  16. Mohseni, M. A. (2008b). Naqsh-e Islām dar ʿAṣr-e Ḥāżir[The Role of Islam in the Present Era]. [n.p.]. (In Persian)
  17. Mohseni, M. A. (2013). Qawānīn-e Zendegānī-e Insān dar Qurʾān[The Laws of Human Life in the Quran]. Khatam al-Nabiyin Seminary. (In Persian)
  18. Mohseni, M. A. (2015a). ʿAdālat-e Ṣaḥābah dar Parto-ye Qurʾān, Sunnat va Tārīkh[The Justice of the Companions in Light of the Quran, Sunnah, and History]. Bustan-e Ketab. (In Persian)
  19. Mohseni, M. A. (2015b). Anwār-e Hidāyat[The Lights of Guidance] (Vols. 1–3). Center for the Preservation and Publication of the Works of Grand Ayatollah Mohseni. (In Persian)
  20. Mohseni, M. A. (2015c). Qurʾān yā Sanad-e Islām[The Quran, or the Document of Islam]. Center for the Preservation and Publication of the Works of Grand Ayatollah Mohseni. (In Persian)
  21. Mohseni, M. A. (2015d). Rangārang[Variegated] (Vols. 1–2). Khatam al-Nabiyin Seminary. (In Persian)
  22. Mohseni, M. A. (2017). Ufuq-e Aʿlā: Tafsīr-e Āyātī az Qurʾān-e Majīd[The Highest Horizon: Exegesis of Verses from the Glorious Quran]. Nashr-e Adyan. (In Persian)
  23. Mohseni, M. A. (n.d.). Maqālāt dar Taḥlīl-e Dānestanīhā-ye ʿIlmī[Articles on the Analysis of Scientific Knowledge]. Firuzian. (In Persian)
  24. Mohseni, S. (2019). Negāhī be Mabānī va Ravesh-hā-ye Tafsīrī-e Ḥażrat-e Āyatullāh al-ʿUẓmā Muḥammad Āṣif Muḥsinī (RA)[A Look at the Exegetical Foundations and Methods of His Eminence Grand Ayatollah Muhammad Asif Mohseni (RA)]. Khatam al-Nabiyin Seminary. (In Persian)
  25. Mughniyah, M. J. (2003). Al-Tafsīr al-Kāshif[The Unveiling Exegesis]. Dar al-Kitab al-Islami. (In Arabic)
  26. Nafisi, S. (2016). The specific foundations of the scientific exegesis of the Holy Quran. Pazhūheshnāmeh-ye Tafsīr va Zabān-e Qurʾān, 5(9), 149–168. (In Persian)
  27. Nafisi, S. (2018). Jaryān-shenāsī-e Tafsīr-e ʿIlmī[A Genealogy of Scientific Exegesis] (1st ed.). Research Institute of Hawzah and University. (In Persian)
  28. Nasir, S. H. (2022). A question of cosmic origins: The cosmos as a subject of scientific study (M. Amini, Trans.). Islām-shenāsī va Qurʾān-pazhūhī dar Jahān-e Moʿāṣer, 1(1), 283–302. (In Persian)
  29. Nasiri, A., & Naqdi, M. R. (2010). Scientific theorizations in the animal world based on Quranic teachings. Qurʾān va ʿIlm, 6, 45–76. (In Persian)
  30. Noor Computer Research Center of Islamic Sciences. (2018). The collected works of Ayatollah Muhammad Asif Mohseni[Multimedia software]. (In Persian)
  31. Rashid Rida, M. (1993). Tafsīr al-Qurʾān al-Ḥakīm (Tafsīr al-Manār)[Exegesis of the Wise Quran (The Manar Commentary)]. Dar al-Ma'rifah. (In Arabic)
  32. Rezaei Esfahani, M. A. (2003). Darsnāmeh-ye Ravesh-hā va Gerāyesh-hā-ye Tafsīrī-e Qurʾān[A Textbook on the Methods and Trends of Quranic Exegesis]. The World Center for Islamic Sciences. (In Persian)
  33. Rezaei Esfahani, M. A. (2008). Tafsīr-e Qurʾān-e Mehr[The Mehr Exegesis of the Quran]. Research Center for Exegesis and Quranic Sciences. (In Persian)
  34. Rezaei Esfahani, M. A., & Farahi Bakhshayesh, A. A. (2014). The compatibility of the Quran and natural sciences from the perspective of Orientalists. Qurʾānpazhūhī-e Khāvarshenāsān, 16, 109–146. (In Persian)
  35. Sadr, M. B. (2000). Al-Madrasah al-Qurʾānīyah[The Quranic School]. Markaz al-Abhath wa al-Dirasat al-Takhassusiyyah li al-Shahid al-Sadr. (In Arabic)
  36. Tabarsi, F. ibn H. (1988). Majmaʿ al-Bayān li-ʿUlūm al-Qurʾān[The Comprehensive Exposition of the Sciences of the Quran] (Vol. 8, H. Rasouli Mahallati, Ed. & F. Yazdi Tabatabaei, Annot.). Dar al-Ma'rifah. (In Arabic)
  37. Tabataba'i, S. M. H. (1973). Al-Mīzān fī Tafsīr al-Qurʾān[The Balance in the Exegesis of the Quran]. Mu'assasat al-A'lami li al-Matbu'at. (In Arabic)
  38. (2024). Mohseni (RA), Muhammad Asif. Retrieved August 12, 2025, from https://fa.wikinoor.ir/wiki/محسنی،_محمدآصف(In Persian)
  39. (n.d.). Muhammad Asif Mohseni Qandahari. Retrieved August 12, 2025, from https://fa.wikishia.net/view/محمدآصف_محسنی_قندهاری(In Persian)

  • Receive Date 16 July 2025
  • Revise Date 31 August 2025
  • Accept Date 05 August 2025
  • First Publish Date 23 August 2025
  • Publish Date 23 August 2025