بازخوانی اندیشه‌های سیاسی و دینی إسرار احمد

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانش‌آموخته دکترای تاریخ اسلام، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران

2 استادیار گروه تاریخ، دانشگاه اراک، اراک، ایران

چکیده

اندیشه سیاسی إسرار احمد بازتاب سه جریان فکری‌ است که از آزاد، اقبال و مودودی شروع‌شده ‌بود، اما این اندیشه‌ها در فرآیند زمانی و ذیل شرایط سیاسی- اجتماعی، تأثیر خود را نشان دادند. مسأله اساسی پیش‌ِرو، شناساندن تحول فکری وی، در فرآیندی زمانی و زمینه‌ای تاریخی و تبیین اندیشه‌های سیاسی این متفکر و نظریه‌پرداز است. براساس روش تاریخی-‌تحلیلی، احمد نخست تابع افکار آزاد در ایده بازگشت به قرآن و اندیشه اصلاح فکریِ اقبال بود و در راستای دنبال کردن این اهداف، «مرکز انجمن خدام القرآن» را در سال 1972 میلادی بنیان نمود و نخستین کتابش را نیز در همین چهارچوب تألیف کرد. در مرحله بعد، تأثیر تفکر انقلابی مودودی و اصلاحی اقبال بیشتر نمایان شد و «تنظیم اسلامی» را در 1975میلادی راه‌اندازی کرد، سرانجام با بازگشت به اندیشه آزاد در جنبش خلافت و انقلاب اسلامی مودودی، در سال 1991 میلادی «تحریک الخلافت» را به‌منظور انقلاب همه‌جانبه و استقرار نظام خلافت تشکیل داد. نظریه سیاسی احمد در مرحله اخیر، ترکیبی از نگرش سنتی اهل سنت در باب خلافت و شیوه‌های مدرن غربی درباره حکومت نیز بود. در این نگرش چند عنصر اساسی آشکار است که به‌ترتیب می‌توان به موارد زیر اشاره کرد: قائل شدن به اهل ذمه، محدود شدن نقش زنان در انتخابات، انتخاب خلیفه از سوی مردم برای یک دوره زمانی محدود، نقش اجتهاد و جهاد تبلیغی.

کلیدواژه‌ها

اقبال‌لاهوری، علامه‌محمد (بی‌تا) احیای فکر دینی در اسلام، ترجمه احمد آرام، تهران: رسالت قلم.
بدیع، برتران (1377) اعتراض و بازسازی سیاسی در جهان اسلام، ترجمه احمد نقیب‌زاده، حکومت اسلامی: ویژه اندیشه و فقه سیاسی اسلام، 11، 120-87.
حضرتی، حسن و قادری، عبدالواحد (1389) اندیشه سیاسی حزب‌التحریر، پژوهش‌های تاریخی، 11، 76-56.
عبدالرازق، علی (1925). الاسلام و اصول الحکم: بحث فی الخلافة و الحکومة فی الاسلام، الطبعة الاولی، قاهره: دارالهلال.
نوری، محمد (1376). نگارش‌ها و گرایش‌های سیاسی توفیق الشاوی، حکومت اسلامی: ویژه اندیشه و فقه سیاسی اسلام، 5، 184-169.
Ahmad, I. (No date). Bai’yah The Basis for Organization of a Revivalist Party in Islam, Lahore: Markazi Anjuman Khuddam-ul-Quran.
Ahmad, I. (2000). The Call of Tanzeem-e-Islami. Lombard, IL: Tanzeem-e-Islami North America.
Ahmad, I. (2002). Rise & Decline of the Muslim Umma: with a Comparison to Jewish History and a Brief Survey of the Present Efforts Towards the Resurgence of Islam, English Translation: Dr. Sanaullah Ansari, Lahore: Markazi Anjuman Khuddam-ul-Quran.
Ahmad, I. (2006). Khilafah in Pakistan, what, why & how? A Collection of two Articles, Lahore: Markazi Anjuman Khuddam-ul-Quran.
Ahmad, I. (2011). Islamic Renaissance: The Real Task Ahead, Translated by Ahmed Afzaal, the Islamic Society of Central New York: Islamic Organization of North America.
Ahmad, M., Reetz, D., & Johnson, T. H. (2010). Who Speaks for Islam?. Muslim Grassroots Leaders and Popular Preachers in South Asia, National Bureau of Asian Research Special Report.
Ahmad, S. (1993). Dr. Isrār Aḥmad's Political Thought and Activities (Doctoral Dissertation, McGill University).
Howenstein, N. (2008). The Jihadi Terrain in Pakistan: An Introduction to the Sunni Jihadi Groups in Pakistan and Kashmir.
Parray, T. A. (2011). Allama Iqbal on Islam-Democracy Discourse: An Analysis of His Views on Compatibility and Incompatibility. Islam and Muslim Societies, 4(2), 1-14.
  • تاریخ دریافت: 11 خرداد 1399
  • تاریخ پذیرش: 02 شهریور 1399