ملاحظاتی درباره کاربست نقد تاریخی در بررسی مسأله جنسیت در قرآن؛ براساس آثاری از ودود، بارلاس و ترکاشوند

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

استادیار دینشناسی، دانشگاه ادیان و مذاهب، قم، ایران

چکیده

نقد تاریخی به‌ویژه ازآن‌جهت موردِتوجه نواندیشان دینی بوده که تصور می‌شده می‌توان اسلامی نوگرا و اصیل را در خاستگاه تاریخی‌اش تصور کرد که با باور و عمل مسلمانانِ دوران بعد تفاوت داشته‌ است. اما این نگاه تاریخی مشکلات الهیاتی، تاریخ‌پژوهانه و سیاسی ‌دارد. در این نوشتار به بررسی سه اثر درباره حقوق و آزادی‌های زنان که با توجه به‌نقد تاریخی نوشته‌شده‌اند، پرداخته خواهد شد. این آثار عبارتنداز: قرآن و زن اثر آمنه ودود؛ زنان مؤمن در اسلام اثر اسماء بارلاس؛ و حجاب شرعی در عصر پیامبر(ص) از امیرحسین ترکاشوند. نویسندگان سه کتاب مزبور با این پیش‌فرض که حکم خدا با دریافت ما از آن تفاوت دارد، می‌کوشند زندگی دینی را باارزش‌های عادلانه سازگار و این هدف را با اتخاذِ ساختار روشنِ پژوهشی محقق سازند، اما در این آثار اشکالاتی هم وجود دارد. نویسندگان رویکرد الهیاتی‌شان را در تفسیر، به‌طور سازوار حفظ نمی‌کنند، به‌صورت گزینشی از منابع استفاده می‌کنند، در تحلیلشان گاه مقوله‌های مدرن را بر آثار پیشامدرن تحمیل می‌کنند، به تجربه‌های خاص بدن زنانه و مردانه توجهی ندارند، در منابع اصلی از نکاتی که قابلیت تفسیر مردسالارانه دارند چشم‌پوشی می‌کنند و به قرآن‌بسندگی دچار شده‌اند. توجه به این مشکلات می‌تواند به ما کمک کند تا نگاه عادلانه به متون دینی را با دقت روشی و محتوایی در تحلیل متون همراه کنیم.

کلیدواژه‌ها

ترکاشوند، امیرحسین (۱۳۸۹) حجاب شرعی در عصر پیامبر(ص). بی‌نا: بی‌جا.
مرادی، حسین (۱۳۸۱) سوره‌شناسی ۵: نگاهی به سوره مریم، گلستان قرآن، ۱۲۲، 21-18.
موحدیان‌عطار، علی (1395) روش­شناسی دین­پژوهی (روش­ها، رویکردها، نگرش­ها، رشته‌ها و ساختارها مشهد: جامعة المصطفی العالمیة.
ودود، آمنه (۱۳۹۳) قرآن و زن: بازخوانی متن مقدس ازمنظر یک زن، ترجمه اعظم پویا و معصومه آگاهی، تهران: حکمت.
Barlas, A. (2019). Believing Women in Islam: Unreading Patriarchal Interpretations of the Qur'an. University of Texas Press.
Jardim, G. L. (2016). Recovering the Female Voice in Islamic Scripture: Women and Silence. Routledge.
Mahmood, S. (2011). Politics of Piety: The Islamic Revival and the Feminist Subject. Princeton University Press.
Rüpke, Jörg (2014). “History in The Routledge Handbook of Research Methods in theStudy of Religion”Edited by Michael Stausberg and Steven Engler, London and NewYork: Routledg, 285-309.
  • تاریخ دریافت: 07 اردیبهشت 1399
  • تاریخ پذیرش: 02 تیر 1399